Uzman uyardı: Türkiye obezitede Avrupa’nın zirvesinde
Beslenme ve Diyetetik Kısmı Lideri Doç. Dr. Binnur Okan Bakır, ABD Sıhhat ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (HHS) ile Tarım Bakanlığı’nın (USDA) 2025–2030 Beslenme Rehberi için paylaştığı kapsamlı bilimsel raporu kıymetlendirdi. Yaklaşık yarım yüzyıldır uygulanan klasik beslenme yaklaşımlarını sorgulayan yeni rehber, beslenmeyi kronik hastalıkların sadece önlenmesinde değil, direkt güzelleştirilmesinde de merkezi bir öge olarak konumlandırıyor.
‘BU RAPOR, BESLENMEYİ BİRİNCİ KERE BU KADAR NET BİÇİMDE SIHHATİN MERKEZİNE KOYDU’
ABD’de yetişkinlerin yaklaşık yüzde 70’inin fazla kilolu, yüzde 40’tan fazlasının obeziteli birey olduğunu, yetişkin nüfusun yarısından fazlasında diyabet ya da prediyabet görüldüğünü hatırlatan Doç. Dr. Bakır, “Bu veriler, beslenme siyasetlerinin neden değişmesinin kaçınılmaz olduğunu açıkça gösteriyor. Yeni rehber, kronik hastalıkları sırf genetik ya da yaşla açıklayan anlayışı bir kenara bırakıyor ve beslenmeyi temel belirleyici olarak tanımlıyor” diye konuştu.
Türkiye’deki tabloya da dikkat çeken Doç. Dr. Bakır, “Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi bilgilerine nazaran Türkiye, fazla kilo ve obezite açısından en üst sırada yer alıyor. Bu durum artık ferdî tercihlerden öte, önemli bir halk sıhhati sorunu olarak ele alınmalı” tabirlerini kullandı.
‘KARBONHİDRAT MERKEZLİ DÜŞÜNME ALIŞKANLIĞI SORGULANIYOR’
Yeni rehberin en dikkat cazip taraflarından birinin makro besin ögelerine yaklaşım olduğunu tabir eden Bakır, “Uzun yıllar boyunca düşük yağlı, yüksek karbonhidratlı beslenme modelleri önerildi. Lakin bugün gelinen noktada bu yaklaşımın metabolik hastalıkları önlemede yetersiz kaldığını görüyoruz” dedi.
Protein alımının kıymetine dikkat çeken Doç. Dr. Bakır şöyle konuştu:
“Yetersiz protein alımı kas kütlesi kaybı, insülin direnci ve metabolik yavaşlama ile bağlıdır. Çocuklarda ise büyüme ve bilişsel gelişim üzerinde olumsuz tesirler görülebilir. Rehber, bu nedenle yaşa, fizyolojik duruma ve sıhhat şartlarına uygun kâfi protein alımını temel bir unsur olarak ortaya koyuyor.”
‘YAĞDAN KAÇMAK DEĞİL, YAĞIN NİTELİĞİ ÖNEMLİ’
Yağlara ait yaklaşımın da esaslı biçimde değiştiğini belirten Bakır, “Artık sıkıntı toplam yağ ölçüsünden fazla, yağın hangi kaynaklardan nasıl alındığı ve nasıl bir süreç gördüğü. Sağlıklı kaynaklardan alınan ve az işlenmiş besinlerden gelen yağlar ile rafine ve ağır işlenmiş yağların beden üzerindeki tesirleri birebir değil” dedi.
Bu değişimi ‘yağdan büsbütün kaçma periyodunun kapanması’ olarak tanımlayan Bakır, “Yeni periyot, yağın niteliğini temel alan daha bilimsel bir dönemdir” değerlendirmesinde bulundu.
‘AŞIRI İŞLENMİŞ BESİNLER İÇİN BİRİNCİ DEFA BU KADAR NET BİR İKAZ VAR’
ABD’de alınan gücün yaklaşık yüzde 60’ının çok işlenmiş besinlerden geldiğini hatırlatan Bakır, bu besinlerin obezite, tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıklarıyla güçlü ilgiler gösterdiğini söyledi.
“Federal seviyede birinci kere bu kadar açık biçimde ‘aşırı işlenmiş, paketli ve hazır besinler sınırlandırılmalı’ deniyor. Bu, beslenme siyasetleri açısından çok değerli bir eşik” diyen Doç. Dr. Bakır, gerçek gıdaya dönüşün altını çizdi.
‘ÇOCUK BESLENMESİ GELECEĞİN SIHHATİNİ BELİRLİYOR’
Yeni rehberde çocuk beslenmesine özel vurgu yapılmasını çok bedelli bulduğunu belirten Bakır, “Eklenti şekerler, yapay tatlandırıcılar ve ağır katkı hususları çocukların metabolik istikrarı ve bağırsak sıhhati açısından önemli riskler taşıyor. Okul yemekleri ve çocuk beslenme programları bu nedenle stratejik ehemmiyete sahip. Çocukluk çağı obezitesi Dünya Sıhhat Örgütü Tarafından da Acil Sıhhat Önceliği olarak kabul ediliyor” dedi.
Şekerli içecekler ve meyve sularının sağlıklı alternatifler olarak görülmemesi gerektiğini belirten Doç. Dr. Bakır, “Bu net duruş, aileler için de yol gösterici nitelikte” tabirlerini kullandı.
‘BAĞIRSAK MİKROBİYOMU YENİ DEVRİN ANAHTAR KAVRAMI’
Yeni rehberde bağırsak mikrobiyomunun bağışıklık sistemi, metabolik sıhhat ve beyin işlevleriyle birlikte ele alınmasını ‘bilimsel bir dönüm noktası’ olarak kıymetlendiren Bakır, “Liften varlıklı sebzeler, yoğurt ve kefir üzere fermente besinler ile klasik, az işlenmiş besinler artık sağlıklı beslenme tekliflerinin temelini oluşturuyor” dedi.
‘TOPLUMA VERİLEN BİLDİRİ ÇOK NET’
Doç. Dr. Binnur Okan Bakır, rehberin topluma verdiği temel iletisi şu sözlerle özetledi:
“Gerçek gıdayı temel alın. Çok işlenmiş eserler yerine doğala en yakın, az işlenmiş besinleri tercih edin. Kâfi protein alın, yağın niteliğine odaklanın. Bu yaklaşım sırf tartı denetimi için değil, uzun vadeli sıhhat için de en güçlü araçtır.”
