Denizanaları, uykunun yüz milyonlarca yıllık işlevini ortaya çıkardı
Sinir sistemine sahip hayvanların uyuduğu bilinse de bu hareketin birtakım dezavantajları da var. Uyurken etrafa dair farkındalığın azalmasıyla hayvanların avlanma riski artıyor, beslenme ve üreme üzere davranışları aksıyor.
Bu aksiliklere karşın uykunun neden ve nasıl geliştiği biyolojideki değerli sorulardan biriydi.Bulguları hakemli mecmua Nature Communications’ta 6 Ocak’ta yayınlanan çalışmaya nazaran hayvan evriminin erken periyotlarında ortaya çıkan uykunun hayati fonksiyonu, tehlikelerden daha ağır bastığı için gelişti.
Independent Türkçe’nin aktardığına nazaran İsrail’deki Bar-İlan Üniversitesi’nden Lior Appelbaum ve Oren Levy’nin yürüttüğü araştırmada knidliler kümesindeki denizanası ve denizşakayığı incelendi.
Knidlilerin merkezi bir beyni yok ancak hudut sistemleri var.
Bilim insanları denizanalarının gece boyunca uyuduğunu hatta gün içinde de şekerleme yaptığını gözlemledi. Denizşakayıklarıysa gece uyanık kalıp şafaktan gün ortalarına kadar uyuyordu.
Araştırmacılar iki cinsin de tıpkı beşerler üzere günde yaklaşık 8 saat uyuduğunu saptadı.
Ayrıca hayvanlar uzun mühlet uyanık tutulduğunda DNA hasarı artıyor ve sonrasında daha fazla uyuyorlardı.
Dahası, UV radyasyonu üzere yollarla DNA hasarı artırılan hayvanlar yeniden uykuya gereksinim duyuyor, melatonin hormonu vererek uykuyu tetiklemek de hasarı azaltıyordu.
Bulgular, DNA hasarının uyku gereksinimini artırdığı ve uykunun da hasarın azaltılmasını kolaylaştırdığına işaret ediyor.
Bilim insanları uykunun evrimsel açıdan gelişmesinin, nöronları günlük hücresel gerilimden ve DNA hasarından müdafaasından kaynaklandığını söylüyor.
Araştırmacılar makalede “Uyanıkken DNA hasarıyla tamir ortasındaki istikrar yetersiz kalıyor; uyku ise tek tek nöronlarda verimli hücresel bakım için uygun bir vakit aralığı sağlıyor” diye yazıyor.
Çalışmanın insan sıhhati açısından da değeri var. Uykuyla ilgili problemler bilişsel gerileme ve Alzheimer üzere hastalıklarla ilişkilendiriliyor. Bulgular uyku kalitesiyle uzun vadeli beyin sıhhati ortasındaki bağın kıymetine dikkat çekiyor.
Appelbaum, “Uyku yalnızca öğrenme ve hafıza için değil, tıpkı vakitte nöronlarımızı sağlıklı tutmak için de önemli” diyerek ekliyor:
Denizanası ve denizşakayığında gördüğümüz nöronları muhafaza tarafındaki evrimsel dürtü, tahminen de günümüzde uykunun beşerler için bu kadar değerli olmasının nedenlerinden biridir.
