Uzmanlar ‘NATO çöküyor mu’ sorusunu yanıtladı: ‘Avrupa’nın önemi azaldı’ ve ‘NATO 20 yıl daha sürer’ değerlendirmeleri
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ‘satın alma’ ısrarı, NATO ittifakını tarihinin en derin krizlerinden birine sürükledi. Davos’ta imzalanan çerçeve muahede ile tansiyon kısmen yatışsa da, savunma harcamaları üzerinden başlayan görüş ayrılıkları sürüyor. Pekala NATO çöküyor mu yoksa bu bir dönüşüm mü? Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Memleketler arası Hukuk Anabilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erdem Denk ve Emekli Tümgeneral Ali Er, bahse ait Cumhuriyet’e değerlendirmelerde bulundu.
‘AVRUPA, KENDİSİNİ GÜVENLİK MANASINDA ZAYIFLATTI’
Prof. Denk, NATO’nun kuruluşundan bahsederek, “NATO, Soğuk Savaş’ın başı dediğimiz periyotta kurulan askeri, ekonomik, hukukî, siyasal, ideolojik ve benzeri alanlardaki bir güç istikrarının batı yarımküreye yansıması. ABD orada hem Marshall Planı üzerinden ekonomik olarak, hem de NATO üzerinden askeri olarak Avrupa’nın bir tıp ismi konmamış koruyucusuna dönüştü. Onları hem ayağa kaldırdılar hem de muhafazaya başladılar. Avrupa da bu sayede askeri alandaki güvenlik şemsiyesini hem jeopolitik alanda kullandı hem de güvenliğe para harcamayarak, bu parayı diğer alanlara harcadı; bütünleşme yoluna gitti. Bunun sonucunda, tabiri caizse, kendisini güvenlik alanında birazcık zayıflattı” dedi. Denk, bu sayede, Avrupa’nın refah adası yaratabildiğini, tırnak içinde daha “anti-militarist”, daha “uzlaşmacı”, daha “edilgen” ve daha “barışçıl” bir pozisyona geçtiğini söyledi.
‘AVRUPA’YA GEREKSİNİM DUYULAN PARAMETRELER DEĞİŞTİ’
Avrupa’nın savunma harcaması yapmamasını sağlayan parametrelerin günümüzde değiştiğini söyleyen Denk, “Artık Amerika’nın önceliği Sovyetlere karşı Avrupa’yı ve oradan dünyayı korumak değil, daha çok Asya-Pasifik’te Çin’e karşı durum almak. Bunun için ya kutup bölgesini sağlamlaştırması lazım ya da Güneydoğu Asya üzerinden, Pasifik üzerinden bir şeyler yapması lazım. Trump, bunu, ‘Biz Avrupa’yı artık korumak zorunda değiliz’ diye açıklıyor. Avrupa Birliği de ya kendine yeni bir güvenlik şemsiyesi inşa etmek zorunda ya da mevcutlardan birine yanaşmak zorunda” kelamlarını sarf etti. Denk, Avrupa’nın yeni bir inşayı gerçekleştirmesinin demilitarize olmuş bir coğrafya ve beşeri yapı nedeniyle çok sıkıntı olduğunu belirtti. Tüm bunlar çerçevesinde geleceğe dair beklentilerini aktaran Denk, “Bu olasılıklar üzerine bilimsel bir kestirimde bulunursak, Avrupa bence şu anda ABD’yi yumuşatmaya, bu işlerden vazgeçirmeye çalışacak. Bu olmazsa, ya birileri NATO’dan kopacak, öbekleşmeye gidecek; ya da NATO bildiğimiz NATO olmaktan çıkacak” sözlerini kullandı.
‘AVRUPA ÜLKELERİ TRUMP’A ŞUNLARI SÖYLEMELİYDİ…’
Emekli Tümgeneral Ali Er ise, ABD Başkanı Donald Trump’ın gündeme getirdiği, ülkelerin savunma harcamalarını gayrisafi yurtiçi hasılalarınının yüzde 5’ine çıkarması sorunu ile ilgili, “Trump tam bir pragmatik kapitalist başıyla, ne kadar yükü Avrupa’nın üzerine yıkabilirim diye düşünüyor. Diyor ki, ‘Ben ortalama yüzde 3’lerde para harcıyorum, 1 trilyon dolar civarında bir savunma bütçesi ortaya koyuyorum. Lakin bütün NATO ülkelerinin savunma bütçesinin toplamı bir ABD etmiyor.’ NATO ülkelerinin buna karşılığı şöyle olmalıydı fakat çok geciktiler: ‘Bu kadar para harcıyorsun ancak bu parayla, bu sistemle NATO üzerinden dünya hakimiyetini kurdun. 1989’dan beri neredeyse tek güç olarak ortaya çıktın. Şu an sana meydan okuyan bir Çin ortaya çıkınca sen evvel NATO’yu satmaya, Rusya’ya yanaşmaya ve yükü de bizim üzerimize yıkmaya başladın. Biz ise sana kendi topraklarımızı verdik’. ‘Toprak verdik’ diyorum zira, 2010’da Lizbon’daki NATO tepesinde, NATO ülkelerinin hava alanı tek hava alanı yapıldı” cümlelerini kullandı.
‘NATO EN AZ 20 YIL DAHA DEVAM EDER’
Peki Er’e nazaran NATO’nun akıbeti ne olacak? Er, “Trump, çok kolay emlakçı başıyla, ‘Ben şunu şu kadar alırım, bu kadar da para kazanırım’ diyecekse bu, Amerikan sisteminin çöküşünün başlangıcı olacak. Zira Amerika Birleşik Devletleri batı yarımküre odaklı bir politikayı ulusal siyasetinin temeli yaparsa kendi ayağına kurşun sıkmış olur, dünya hakimiyetini kaybeder. Dünya hakimiyetini kaybederse kapitalist sistemin çöküşünü tetikler. Lakin ben o denli inanıyorum ki NATO’nun ömrü önümüzdeki 20 yıl devam edecek. Neden ‘20 yıl’ diyorum? Zira Çin’in dünya hakimiyetinde Amerikan sistemine meydan okuyabilmesi için en azından 7-8 uçak gemisi ve bunu destekleyecek muharebe kümesi oluşturmasına muhtaçlık var. Bunu önümüzdeki 20 yıl içinde gerçekleştirebilme kapasitesinin olmadığını düşünüyorum. Ama Avrupa’nın da bu süreçte, NATO’yu kendi savunmasının temel çekirdeği alıp, gerektiğinde Amerika’yı sırtından atabilecek bir yapıya dönüştürmek için kapalı kapılar gerisinde çalışması gerekiyor” değerlendirmelerini yaptı.
