Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’ndan enflasyon analizi: ‘Dezenflasyonun hızı yavaş seyrediyor’
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlanan tahlilde, hizmet enflasyonunun mal enflasyonuna kıyasla daha kalıcı bir seyir izlediğine dikkat çekildi. Bilhassa şehiriçi ulaştırma üzere mahallî nitelikli hizmetlerde, fiyat artışlarına karşın talebin devam edebildiği vurgulandı.
Analizde, bu tıp hizmetlerde tüketicilerin ikame imkânlarının hudutlu olması nedeniyle fiyat rekabetinin düşük kaldığı belirtilerek, “Bu özellikler, hizmeti arz edenlerin fiyatlama gücünü artırarak hizmet enflasyonunun mal enflasyonuna kıyasla daha kalıcı bir seyir izlemesine neden oluyor” sözlerine yer verildi.
HİZMET FİYATLARI MERCEK ALTINDA
TCMB Araştırma ve Para Siyaseti Genel Müdürlüğü’nde Yardımcı Ekonomist Aysu Çelgin ile Kıdemli Ekonomist Fethi Öğünç tarafından hazırlanan “2025 Yılı Hizmet Fiyatlarına Yakın Mercek: Alt Kalemler Ne Anlatıyor?” başlıklı çalışma, Merkezin Güncesi blogunda yayımlandı.
Analizde, tüketici enflasyonunun 2025 yılını yüzde 30,9 ile tamamladığı hatırlatıldı. Birebir devirde mal enflasyonunun yüzde 25, hizmet enflasyonunun ise yüzde 44 düzeyinde gerçekleştiği belirtilerek, hizmet kümesindeki yüksek seyrin nedenleri detaylı biçimde ele alındı.
Beşli seviyedeki fiyat endeksleri incelendiğinde, 2025 yılında en yüksek fiyat artışı gösteren birinci 30 kalemin 19’unun hizmet kümesinde yer aldığı vurgulandı. Hizmet tarafında ise üç ana kümenin öne çıktığı söz edildi; eğitim, kira ve lokal nitelikli, rekabetin görece hudutlu olduğu hizmetler.
EĞİTİM HİZMETLERİNDE ARTIŞ ÖNE ÇIKTI
Analizde, 2025 yılında en yüksek artış gösteren hizmet kalemleri ortasında eğitim hizmetlerinin birinci sırada yer aldığı belirtildi. Daha uzun vadeli bir karşılaştırmada, 2019 sonuna kıyasla tüketici fiyatlarının yaklaşık 8 kat arttığı, eğitim hizmetlerinde ise artışın 10 kata ulaştığı tabir edildi.
Bu devirde üniversite fiyatlarının 15,1 kat artışla endeks içinde en yüksek artış gösteren dördüncü alt kalem olduğuna dikkat çekildi.
YÖNETMELİK DEĞİŞİKLİĞİ VE ENDEKSLEME ETKİSİ
Eğitim fiyatlarındaki artışlarda, geçmiş enflasyona endeksleme sistemlerinin belirleyici olduğu vurgulanan tahlilde şu değerlendirmelere yer verildi:
Örneğin, Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği yakın periyoda kadar 12 aylık ortalama tüketici ve yurtiçi üretici fiyat artışlarını temel alan, fiilen son 24 ayın tesirini içeren bir çerçeve sunuyordu. 5 Eylül 2025 tarihinde yapılan düzenlemeyle cari yıla ilişkin yıl sonu fiyat artışına dayalı; son 12 ayın tesirini yansıtan bir değişikliğe gidildi. Eski çerçevede iktisattaki beklenmedik gelişmelerin fiyatlara yansıması daha uzun bir vakte yayılıyordu. Enflasyonun yükseliş sürecinde fiyatını süratli biçimde uyarlayamayan kurumlar dezavantajlı duruma düşüyordu. Öte yandan şokların tesiri zayıfladığında, fiyat ayarlamaları geçmiş 24 ayın tesirini içeren yüksek enflasyona endekslendiği için dezenflasyonun suratı yavaş seyrediyordu. Bu açıdan son düzenleme değişikliğini, endeksleme sistemini görece zayıflatarak dezenflasyon sürecini destekleyecek bir adım olarak okumak mümkün.
KİRA ENFLASYONU ÖBÜR HİZMETLERDEN AYRIŞIYOR
Hizmet enflasyonunda yüksek seyriyle öne çıkan bir öbür kalemin kiralar olduğu belirtildi. Tahlilde, sarsıntı, kentsel dönüşüm, demografik ögeler, kira artış sınırlamaları ve kontratların çoğunlukla geçmiş enflasyona endeksli yenilenmesinin kira enflasyonundaki ataleti artırdığı söz edildi.
Bu çerçevede para siyasetinin konut piyasasına tesirinin gecikmeli gerçekleşebildiği, arz taraflı siyasetlerin tesirinin ise orta ve uzun vadede görüldüğü vurgulandı. Bu nedenle kira enflasyonunun yavaşlamakla birlikte, öbür hizmet kalemlerine kıyasla bir mühlet daha ayrışabileceği değerlendirildi.
YEREL VE REKABETİ SONLU HİZMETLERDE FİYATLAMA DAVRANIŞI
Analizde, kira ve eğitim üzere hizmetlerin enflasyona tesirinin sadece tüketim hissesi üzerinden oluşan direkt katkıyla sonlu olmadığı, hanehalkı bütçeleri üzerinden ikincil tesirler de yaratabildiği belirtildi.
Yerel nitelikli ve rekabetin görece sonlu olduğu hizmetler; berber ve kuaför, gündelikçi, veteriner hizmetleri, kuru temizleme, ayakkabı tamiri ile şehiriçi ulaştırma kalemleri olarak sıralandı. Bu hizmetlerin ortak özelliğinin emek ağır yapıda olmaları ve fiyatlama süreçlerinin birden fazla vakit idari ya da yarı idari kararlarla şekillenmesi olduğu tabir edildi.
Analizde şu değerlendirmeye yer verildi:
Bu hizmetlerin değerli kısmı emek ağır ve fiyatları direkt hizmeti üreten kişinin gelirini oluşturuyor. Bu bakımdan bu üslup hizmetlerde faaliyet gösterenler için satın alma gücündeki aşınmayı telafi etme uğraşı ya da kişinin gelir ve enflasyon beklentisi değerli.
ENFLASYONA KATKI HALA YÜKSEK
Üç ana kümenin tüketici enflasyonuna katkısının 11,3 puan ile 2024 yılının Mayıs-Haziran devrinde doruğa ulaştığı belirtilen tahlilde, 2025 yılı sonunda bu katkının 7,8 puana gerilediği lakin hala yüksek düzeyde olduğu vurgulandı.
Yıl sonu prestijiyle kira, eğitim ve mahallî nitelikli hizmetlerin enflasyona katkısının sırasıyla 4,2, 1,5 ve 2,1 puan seviyesinde gerçekleştiği kaydedildi. İncelenen hizmet kalemlerinin, toplam tüketici enflasyonunun yaklaşık dörtte birini oluşturduğu belirtildi.
DEZENFLASYON SÜRECİ İÇİN KALICILIK RİSKİ
Analizde sonuç olarak, 2025 yılında hizmet enflasyonunun yüksek seyrinde eğitim ve kira kalemlerinin yanı sıra mahallî ve rekabeti görece hudutlu hizmetlerin belirleyici olduğu söz edildi.
Eğitimde yapılan son düzenleme değişikliğinin dezenflasyon sürecini destekleyici bir adım olarak değerlendirildiği belirtilirken, kira tarafında ana eğilimin aşağı taraflı olduğuna işaret edildi. Buna rağmen şehiriçi nakliyecilik ve başka mahallî hizmetlerde gözlenen fiyat artışlarının, enflasyonun seyrini zorlaştıran yapısal katılıklar barındırdığı vurgulandı.
