Türk tiyatrosu öksüz kaldı… Usta sanatçı Haldun Dormen’in unutulmaz eserleri
Bir müddettir enfeksiyon nedeniyle özel bir hastanede tedavi gören usta sanatçı Haldun Dormen, 97 yaşında ortamızdan ayrıldı. 1928 yılında dünyaya gelen ve Türk tiyatrosunda “omurga hareketi”nin öncüsü kabul edilen Dormen’in mevti, sanat dünyasında derin bir boşluk bıraktı.
ŞİŞLİ’DEN SAHNELERE UZANAN BİR ÖMÜR
Haldun Dormen, 1928 yılının Nisan ayında, esaslı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Ömer Sait Bey’in işleri nedeniyle kısa bir mühlet Mersin’de yaşasa da, hayatının merkezi altı aylıkken taşındıkları İstanbul Şişli oldu. Eğitimini İngiltere’de tamamlayan ve dünya tiyatrosunu yakından tanıma fırsatı bulan Dormen, 1954 yılında Türkiye’ye dönerek efsanevi direktör Muhsin Ertuğrul’un yanında profesyonel mesleğine adım attı.
“ANTİÖLÜM” BİR DURUŞ: TİYATRODA OMURGA HAREKETİ
Dormen, Muhsin Ertuğrul ile başladığı seyahatine 1957 yılında kendi ismini taşıyan Dormen Tiyatrosu’nu kurarak devam etti. Beyoğlu’nda 60 kişilik küçük bir odada başlayan bu serüven, Türk tiyatrosuna yeni bir soluk getirdi.
Şair Cemal Süreya’nın tabiriyle, o vakte kadar el ve yüz hareketlerinden ibaret sanılan oyunculuğa “omurga hareketini” getiren isim Dormen’di. Bacağı, gövdeyi ve tüm vücudu sahneye dahil eden bu “antiölüm” duruş, Türk seyircisine gerçek tiyatro beğenisini aşıladı.
ALTIN ÇAĞ: 15 YILDA 81 OYUN VE SİNEMA BAŞARILARI
1957 ile 1972 yılları ortasındaki periyot, Dormen’in üretiminin tepe noktasıydı. Bu kısa mühlete sığdırdığı muvaffakiyetler şöyledir:
75 Oyun Yönetti: Vodvillerden müzikallere kadar geniş bir yelpaze sundu.
81 Oyunda Misyon Aldı: Hem oyuncu hem üretimci olarak sahneyi hiç boş bırakmadı.
Sinemada Ödül Yağmuru: Yönettiği Bozuk Sistem (1965) ve Hoş Bir Gün İçin (1966) sinemalarıyla Antalya Altın Portakal Sinema Festivali’nde en güzel sinema mükafatlarını kazandı.
Dormen Tiyatrosu birebir vakitte bir okuldu. Erol Günaydın, Nisa Serezli, Metin Serezli, Gülriz Sururi ve İzzet Günay üzere dev isimler bu sahnede yetişti yahut yıldızlaştı.
TİYATRO SAHNESİNDE DEVLEŞEN YILLAR
Haldun Dormen denilince akla gelen birinci şey, Türk tiyatrosuna kazandırdığı birinciler ve yetiştirdiği sayısız öğrencidir.
İşte sahne tozunu yuttuğu en kıymetli eserler:
Şahane Züğürtler (Tovarich): Dormen Tiyatrosu’nun efsaneleşmiş oyunlarından biridir. Rusya’daki ihtilalden kaçan soylu bir çiftin Paris’te uşaklık yapmasını husus alan bu oyundaki performansı hafızalara kazınmıştır.
Hisseli Mükemmeller Kumpanyası: Türk müzikal tarihinin tepe noktasıdır. Yazıp yönettiği bu eser, Türkiye’nin dört bir yanında kapalı gişe oynamış ve bir kült haline gelmiştir.
Sokak Kızı İrma: Türkiye’de sahnelenen birinci büyük müzikallerden biri olan bu yapıtla Dormen, müzikal tiyatronun öncüsü olduğunu kanıtlamıştır.
Bit Yeniği: Georges Feydeau’nun bu klasik vodvilini Türkiye’de en yeterli yorumlayan ve sahneleyen isimlerin başında gelir.
Amadeus: Peter Shaffer’ın ünlü yapıtında Salieri karakterine hayat vererek, dramatik oyunculuktaki yetkinliğini de ortaya koymuştur.
SİNEMA PERDESİNDE HALDUN DORMEN
Bozuk Sistem (1965): Haldun Dormen’in hem direktörlüğünü üstlendiği hem de oyuncu olarak yer aldığı bu sinema, Antalya Altın Portakal Sinema Şenliği’nde “En Düzgün Film” ve “En Yeterli Senaryo” mükafatlarına layık görülmüştür.
Güzel Bir Gün İçin (1967): Yeniden Dormen tarafından yönetilen ve oynanan bu üretim, güçlü toplumsal gözlemleriyle dikkat çekmiş ve Altın Portakal ödüllü sinemaları ortasındaki yerini almıştır.
Hüdaverdi – Pırtık (1971): Tiyatrodaki disiplinli duruşunun yanına sinemadaki sempatik istikametini de ekleyen sanatçı, bu sinemada başarılı bir karakter oyunculuğu sergilemiştir.
Seni Seviyorum (1983): Sinemaya verdiği ortalardan sonra kamera karşısına geçtiği bu imal, devrin en değerli romantik dramlarından biri olarak filmografisinde yer almaktadır.
