‘Suça sürüklenen’ ve katledilen çocuklar tartışması Atlas Çağlayan cinayetiyle gündemde: Olan çocuğa oluyor

17 yaşındaki Atlas Çağlayan’ın 15 yaşındaki öteki bir çocuk tarafından göğsünden bıçaklanarak öldürülmesi ve sonrasında üç kişi tarafından Çağlayan’ın ailesinin tehdit edilmesi tartışma yarattı. ‘Suça sürüklenen çocuk’ kapsamındaki resmi datalar de tehlikenin boyutunu gözler önüne serdi. Cumhuriyet yaşanan olayların akabinde uzmanlarla konuştu. Bilhassa pandemi sonrası “şiddet”, “sosyal irtibat bozukluğu”, “çocukların karıştığı şiddet vakaları”nda çarpıcı bir artış olduğunu söyleyen Psikolog Dr. Gamze Gezginci, “Suça sürüklenen çocuk kavramını tekrar konuşmamız gerekiyor. Zira yelpaze genel kabullerle açıklanamayacak kadar genişlemiş durumda” tezinde bulundu.

“OKULDA ZORBALIK, DIŞARIDA ŞİDDET”

“Genel kabulde suça sürüklenme durumunda, aile ihmali, sosyoekonomik kısıtlılık üzere çocuğun mecburiyeti varken bugün sosyoekonomik durumu âlâ olan çocuklarının da şiddete yatkın olduğunu görüyoruz” diyen Dr. Gezginci, “Aynı biçimde okullarda akran zorbalığının da arttığını görüyoruz. Okuldaki zorbalık, dışarıda şiddet olarak karşımıza çıkıyor” tabirlerini kullandı. Hayatın tek odağında çocuğun olduğu ‘helikopter ebeveynlik’ ya da ‘serbest ebeveynlik’ tarzlarının de çocukta şiddet davranışı öncüsü olduğuna dikkat çeken Dr. Gezginci, “Yani sadece sosyoekonomik düzeyi düşük ya da çocuklarla ilgilenmeyen ebeveyn modelinde değil, bu bahsettiğim tarzlarda aileler bu davranışları çocukların özgürlüğü olarak görüyor. Şiddet odaklı davranışları ‘bizim çocuk da hakkını yedirmez’ olarak legalleştiriyor ve destekliyor” dedi.

SOSYAL MEDYA ETKİSİ

Çocuktaki ‘her şeyi ben yapabilme gücüne sahip olması’ manasındaki “tümgüçlülük” algısının öncelikle ailede yıkıldığını ve dönüşen çocuğun günün sonunda toplum içinde saygılı, uyumlu bireye dönüştüğünü belirten Dr. Gezginci, “Oysa artık çocukların bunu aile içinde bunu öğrenmeden bu dönüşümü yaşamadan topluma karıştığını görüyoruz. Ve bu durum sırf sosyoekonomik durumu düşük ailelerde görünmüyor” ihtarında bulundu. Tüm bu tabloda ve olumsuz istikametteki artışta toplumsal medyanın da tesiri olduğunu söyleyen Dr. Gezginci, sözlerini şöyle tamamladı: “Sosyal medyada şiddet içeriği paylaşımında çok büyük artış var. Çeteleşmenin olduğu, örgütlü cürüm yapılarının kazandığı dizi ve sinemalara ilgi çok artmış durumda. Çocuklar fiziki güç yaratma ve kendi adaletlerini tahsis etme güdüsüyle bir ortaya geliyorlar”

CEZALANDIRMADAN ÇOK REHABİLİTASYON

“Suça sürüklenen çocuklar sorunu, ne çocukları yetişkin üzere görmekle ne de işlenen fiilleri “çocukluk hatası” saymakla çözülebilir” diyen avukat Arif Anıl Öztürk, “Bu husus, ceza adaleti ile toplumsal devlet sorumluluğunun istikrarlı biçimde birlikte işletilmesini gerektiren hassas bir bahistir. Türkiye’de çocuklara has bir mevzuat bulunmasına karşın, uygulamada rehabilitasyon ve eğitim boyutu birçok vakit yetersiz kalmaktadır. Bilhassa birinci defa ve hafif cürüm işleyen çocuklar açısından maksat; cezalandırmadan çok rehabilitasyon, eğitim ve tekrar topluma kazandırma olmalıdır” ikazında bulundu.

CEZASIZLIK TETİKLİYOR

“Suça sürüklenen çocuklar sorunu, ne çocukları yetişkin üzere görmekle ne de işlenen fiilleri “çocukluk hatası” saymakla çözülebilir” diyen ceza hukukçusu avukat Arif Anıl Öztürk, “Bu husus, ceza adaleti ile toplumsal devlet sorumluluğunun istikrarlı biçimde birlikte işletilmesini gerektiren hassas bir bahistir. Çocuklar gelişimsel ve ruhsal olarak yetişkinlerden farklıdır; bu nedenle yetişkinlerle tıpkı ceza rejimine tabi tutulmaları hukuka ve insan haklarına aykırıdır” tabirlerini kullandı. Öte yandan bu durumun hatanın yok sayılması yahut cezasızlık algısı yaratmaması gerektiğine de dikkat çeken avukat Öztürk, “Cezasızlık, çocukların suça yönelimini ve tekrar kabahat işlemelerini artırmaktadır. Bu nedenle temel yaklaşım; cezai yaptırımların caydırıcı olması lakin çocuklara has, farklı ve gözetici bir sistem içinde uygulanması olmalıdır. Çocuklar ne “küçük yetişkin” kabul edilmeli ne de hataları masumlaştırılmalıdır” tespitinde bulundu.

DENETİM ARTMALI

Türkiye’de çocuklara mahsus bir mevzuat bulunmasına rağmen, uygulamada rehabilitasyon ve eğitim boyutunun birden fazla vakit yetersiz kaldığının altını çizen avukat Öztürk, sözlerine şöyle devam etti: “Özellikle birinci kere ve hafif cürüm işleyen çocuklar açısından emel; cezalandırmadan çok rehabilitasyon, eğitim ve yine topluma kazandırma olmalıdır. Buna karşılık, şiddet içeren yahut süreklilik gösteren hatalarda sadece ‘çocuk’ olgusu üzerinden toplum güvenliği de göz arkası edilmemelidir. Bu durumlarda daha sıkı ve kontrollü yaptırımlar gerekir; lakin bunlar da yetişkin ceza rejimiyle özdeşleştirilmemelidir. Sonuç olarak tahlil; suça sürüklenen çocuklar için caydırıcı ancak öğretici, disipline eden lakin yok etmeyen ve yine kazandırmayı temel alan bir adalet sisteminin aktif biçimde uygulanmasıdır.” İSTANBUL

ÇOCUKLARDA ‘ŞİDDET’ PATLADI

Adalet Bakanlığı’nın datalarına nazaran “Suça Sürüklenen Çocuk” içeriğiyle ceza mahkemelerinde açılan evrak sayısı 2023’te 124 bin 686’ya ulaşırken 2024 özelinde açılan evrak sayısı 134 bini geçti. 2023 yılında ceza mahkemelerinde beden dokunulmazlığına karşı hatalarda suça sürüklenen çocuk belgesi 28 bin 62 iken bu sayı 2024 yılında yüzde 15 artışla 32 bin 251 oldu. Cumhuriyet başsavcılıklarında Suça Sürüklenen Çocuk kapsamında başlatılan soruşturma sayısı ise 2023’te 188 bin, 2024’te ise 204 bin bandına geldi.