Starlink, İran’daki internet kesintisini nasıl aşıyor?
İran’da protestocular ile güvenlik güçleri ortasındaki çatışmalar sürerken, bir öbür uğraş de dijital alanda yaşanıyor.
Tahran idaresinin, protestolara ait imajların ülke dışına çıkmasını engellemek hedefiyle uyguladığı internet karartmaları, Starlink uydu sistemiyle aşılmaya çalışılıyor.
Tahran idaresi, 8 Ocak’tan bu yana ülke genelinde internet erişimini önemli biçimde kısıtladı. Karartma, güvenlik güçlerinin göstericilere müdahalesini ve kayıp yakınlarını arayan ailelerin imgelerini engellemeyi hedefliyor. Çatışmalarda 5 binden fazla kişinin ömrünü yitirdiği tez edilirken, ülkedeki baskı ortamı daha da sertleşti.
Bazı İranlılar, sansürü aşmak için Starlink uydu internet terminallerini kullanıyor. SpaceX’e ilişkin sistem, fiber optik altyapıya muhtaçlık duymadan, direkt uydular üzerinden internet sağlıyor.
Yaklaşık 30×25 santimetre boyutlarındaki terminaller, gökyüzünü net gören bir noktaya yerleştirildiğinde geniş bant erişim sunabiliyor.
KAÇAK YOLLARLA ÜLKEYE SOKULUYOR
Asıl zorluk, Starlink terminallerinin İran’a sokulması. ABD merkezli kimi sivil toplum kuruluşları, terminalleri bâtın bir kaçakçı ağı üzerinden ülkeye ulaştırıyor.
Cihazların; Basra Körfezi’nden teknelerle, Irak Kürt Bölgesel İdaresi üzerinden güçlü dağ yollarından at ve katırlarla ya da Afganistan ve Pakistan hudutlarından geçirildiği belirtiliyor.
Kaçakçılık uzmanı Peyman Zinati’ye nazaran, bugün kullanılan rotaların birçok onlarca yıldır faal.
Los Angeles merkezli bir sivil toplum kuruluşunda çalışan Mark Pashmfouroush, “Geçmişte VHS kasetler bu yollardan sokuluyordu, bugün Starlink terminalleri taşınıyor” dedi.
Bazı terminallerin sırt çantasına sığacak kadar küçük olduğu, bu nedenle binlercesinin fark edilmeden ülkeye sokulabildiği tabir ediliyor.
İran’daki yaygın yolsuzluk da bu ağın işlemesini kolaylaştırıyor. Argümana nazaran, kimi hudut vazifelileri ve gümrük memurları rüşvet karşılığında göz yumuyor.
Ancak risk büyük: Starlink aygıtlarıyla yakalananlar “casusluk” suçlamasıyla karşı karşıya kalabiliyor.
İran parlamentosunun haziran ayında çıkardığı yasaya nazaran, Starlink terminali kullanmanın cezası iki yıla kadar mahpus. On adetten fazla aygıtı “İslam Cumhuriyeti’ne karşı faaliyet” gayesiyle ithal edenlere ise 5 ila 10 yıl mahpus öngörülüyor. Yasa, yabancı ülkeler ismine istihbarat faaliyeti yürütmeyi ise idamla cezalandırıyor.
FİYATLAR VE ERİŞİM
Starlink terminallerinin fiyatı kara borsada 700 dolardan başlayıp, protestoların ağırlaştığı devirlerde bunun dört katına kadar çıkabiliyor.
Aylık yaklaşık 100 dolarlık abonelik bedeli de birçok İranlı için erişimi zorlaştırıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın çağrısının akabinde, bu fiyatların bir kısmının süreksiz olarak kaldırıldığı öne sürülüyor.
Yetkililerin konut mesken arama yapabileceği ve çevrim içi paylaşımlardan coğrafik ipuçlarıyla kullanıcıları tespit edebileceği telaşı sürüyor.
Buna karşın aktivistler, baskının belgelenmesinin hayati olduğunu vurguluyor.
