Safra kesesi ameliyatlarının artmasının nedeni zayıflama iğneleri olabilir

İngiltere’de Ulusal Sıhhat Hizmetleri (NHS) bilgilerine nazaran, ülkede 1 Nisan 2024 – 31 Mart 2025 periyodundaki mali yılda safra kesesi ameliyatlarının sayısı son 10 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

İngiliz Obezite ve Metabolizma Uzmanlığı Derneği Başkanı Ahmed Ahmed, yaptığı safra kesesi ameliyatlarının sayısı artarken, “giderek daha fazla” kişinin kendisine zayıflama iğnelerini kullandıklarını söylediğini aktardı.

Safra taşları, bu iğnelerin yaygın bir yan tesiri.

İngiltere’nin resmi tıbbi ruhsatlandırma kurumu da kelam konusu bu iğnelerin “sürekli incelendiğini” açıkladı.

‘Daha fazla araştırmaya gereksinim var’

İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA) 29 Ocak’ta, Wegovy üzere GLP-1 tipi zayıflama iğnelerine ait kılavuzunu, ekseriyetle safra kesesi taşlarıyla kontaklı olan akut pankreatit riski üzerinden güncelledi.

Mounjaro, Wegovy ve Saxenda isimli zayıflama ilaçlarının üreticileri, hasta güvenliğinin birinci öncelikleri olduğunu, yan tesirlerle ilgili raporları dikkatle takip ettiklerini belirttiler.

Danışman cerrah olan ve mide bandı (kelepçesi) ameliyatları da yapan Ahmed Ahmed Ahmed ise “Safra kesesi taşlarına zayıflama iğnelerinin mi neden olduğunu, yoksa iğnelerin süratli kilo kaybına neden olarak safra kesesi taşlarına mı yol açtığını bilmiyoruz” dedi ve ekledi:

Açıkçası, bu alanda daha fazla araştırmaya muhtaçlık var. Önemli halde rahatsızlandım, hayatım için endişelendim

University College London’dan araştırmacıların son varsayımlarına nazaran, Birleşik Krallık’ta yaklaşık 1,6 milyon yetişkin geçtiğimiz yıl içinde zayıflama iğnelerini kullandı.

Bu şahısların birden fazla, safra taşı komplikasyonu olmaksızın olumlu tecrübeler yaşadı.

Liverpool yakınlarındaki Merseyside’daki Wirral’dan beş çocuk annesi Sue Peacock, önemli biçimde rahatsızlandıktan sonra hayatı için endişelendiğini söyledi.

Peacock, hekimine danıştıktan sonra, başlangıçta Mounjaro kullanmanın kulağa “harika” geldiğini düşündüğünü lakin haftalar sonra safra kesesinde, kolesterol ve sert birikintiler sonucu taşlar biriktiğinin tesit edildiğini belirtti.

Kendisine safra kesesinin alınması gerektiği söylenmiş lakin Peacock ameliyat olamadan safra kesesi taşları ölümcül olabilen iltihaplı bir hastalık olan pankreatite neden olmuş.

Ölüyormuşum üzere hissediyordum. Hiç olmadığı kadar makus bir acı vardı” diyen Sue Peacock, kelamlarını şöyle sürdürdü:

Nefes almakta zorlanıyordum. Nitekim çok hastaydım. Taş kesilmiştim.

Peacock, zayıflama iğnelerini kullanmadan evvel rastgele bir sıhhat sorunu olmadığını ve bu kadar hasta olmasının nedeninin iğneler olduğuna inandığını söyledi.

Yaşadığı tecrübenin “hayatını değiştirdiğini” ve çocuklarının daima kendisinin tekrar rahatsızlanmasından kaygı ettiklerini de kelamlarına ekledi:

“Benim için hayat uzunluğu sürecek bir tesiri var. Bu durum bir bakıma, ölümlü olduğnuzu gözler önüne seriyor.” eredeyse ölümlülüğünüze odaklanmanızı sağlıyor,” dedi.

Bir yıldan 80 binden fazla safra kesesi ameliyatı

Birleşik Krallık’ta, kullanımı onaylanan birinci zayıflama ilacı 2021’de Wegovy oldu. Onu 2023’te Mounjaro izledi.

Ülkede bu süreçte safra kesesi ameliyatları da arttı, giderek daha fazla kişinin safra keseleri alındı.

1 Nisan 2024-31 Mart 2025 periyodunda İngiltere’de NHS bünyesinde 80 bin 196 safra kesesi ameliyatı yapıldı.

1 Nisan 2023-31 Mart 2024 periyodunda bu sayı 69 bin 745’ti ve yüzde 15’lik artışla son 10 yılın en yüksek sayısına ulaşıldı.

Zayıflama iğnelerine ait broşürlerde safra kesesi taşlarının (kolelitiazis) “yaygın” bir yan tesir olduğu ve tıbbi denemelerde iğnelerin bazen safra kesesi iltihabına da yol açtığı belirtiliyor. Örneğin Mounjaro’da bu durumun her 100 bireyden birini etkileyebileceği bildirildi.

Hızlı kilo kaybının, önemli diyetler yapan şahıslar de dahil olmak üzere – zayıflama iğneleri kullanılmadan – safra kesesi taşlarına yol açabileceği de biliniyor.

NHS’e nazaran, safra taşı mümkünlüğü bayanlar ile 40 yaş üstü şahıslar ortasında ve obezite sorunu yaşayanlar ortasında daha yüksek.

Bu nedenle Londra’da yaşayan Ahmed, hadiselerdeki artışın ardında tam olarak ne olduğunu daha fazla araştırma yapılmadan bilmenin sıkıntı olduğunu söyledi.

Ahmed Ahmed, zayıflama iğneleri ile iştah azaltmak için midenin küçültüldüğü bariatrik cerrahinin (obezite cerrahisi) kıyaslanacağı bir çalışma yapılması davetinde bulundu.

Ahmed, bu araştırmanın, hangi tekniğin klinik olarak daha tesirli ve düşük maliyetli olduğunu belirlemeye yardımcı olacağı görüşünde.

Bristol’de obezite ve bariatrik cerrahi alanında uzman bir cerrah olan James Hewes ise zayıflama iğnelerinin “obezite ile yaşayan insanları yönetme biçimimizi değiştirdiğini” kabul etti.

Ahmed üzere o da uzun vadeli tesirler konusunda daha fazla araştırma yapılmasını istiyor.

Hewes, “Safra kesesi taşı münasebeti ile ameliyat için bize başvuran daha fazla hasta görüyoruz” dedi ve ekledi:

Çoğu vakit, bunun zayıflama iğneleriyle mi ilgili olduğunu, yoksa başlangıçta var olup da evvelden düzgün formda mi değerlendirilmediğini bilmek sıkıntı.

Yine de birçok kişi için zayıflama iğnelerinin sonuçları olumlu oldu.

Bristol’den 67 yaşındaki büyükbaba ve üç çocuk babası Steve O’Farrell, yetişkinlik hayatı boyunca kilosuyla uğraş ettiğini ve Mounjaro’nun kalıcı fark yaratan tek tedavi prosedürü olduğunu söyledi.

O’Farrell, Mounjaro ile “neredeyse anında kilo verdiğini” ve şimdiye kadar 34 kilodan fazla zayıfladığını, daha enerjik olduğunu ve yıllardır birinci sefer idman yapabildiğini söyledi.

Mounjaro’yu eczaneden sipariş etmeden evvel çok araştırma yaptığını lakin safra taşı oluşması üzere risklerin göze almaya kıymet olduğunu da kelamlarına ekledi:

Bu işlere gözü kapalı giremezsiniz. Artılarını ve eksilerini görmeniz gerek. Bu kararı vermek size kalmış ve kabul edelim ki, kilo verecekseniz, safra kesenizi aldırmak küçük bir bedel.

NHS yetkilileri ise safra kesesinin alınmasının yaygın ve inançlı bir prosedür olduğunu lakin her operasyonda olduğu üzere kan pıhtılaşması yahut enfeksiyon üzere riskler bulunduğunu söylüyor.

Hewes ise zayıflama ilaçları kullanmayı düşünen ve safra kesesi taşı riskini azaltmak için yapılabilecek bir şey olup olmadığını düşünenler için şunları söyledi:

Daha yavaş ve denetimli bir halde kilo vermek, muhtemelen safra taşı oluşma ihtimalini azaltacaktır.

BBC’nin görüştüğü her iki cerrah da hastaların ilaçların faydaları ya da riskleri konusunda sıhhat uzmanlarıyla konuşmalarının kıymetli olduğu konusunda hemfikir.

Mounjaro’nun üreticisi Eli Lilly ile Wegovy ve Saxenda’nın üreticisi Novo Nordisk, yan tesirler yaşayan herkesin bir tabiple yahut sıhhat uzmanıyla konuşması gerektiğini belirtti.

Novo Nordisk ayrıyeten, yan tesir yaşayan herkesin bunu bir sıhhat hizmeti sağlayıcısına ve MHRA’nın güvenlik sıkıntılarını mümkün olan en kısa müddette keşfetmesine yardımcı olmak için tasarlanan Sarı Kart programına bildirmesinin tavsiye edildiğini kaydetti.