Saf kalabilmek üzerine
Dünyayı görmüş insanların ortak bir tespiti var: Farklı ülkelerde yaşamak, okumak, çalışmak insanı zenginleştiriyor lakin asıl problem insanın kendini neyle beslediği. Kimileri gençliğini Avrupa’da geçirir, birçok kültür tanır, buna karşın kötülükle çok az karşılaşır. Zira sıkıntı yer değil, bakış açısıdır. İnsan uygunluğa odaklanmayı öğrenmişse karşısına çıkan hayat da birden fazla vakit ona nazaran şekillenir.
Tasavvufun ve holistik fikrin söylediği şeylerden biri şudur: Dünya ne kadar karmaşık olursa olsun, insanın merkezinde ahlak kalmalıdır. İnanç da burada devreye girer. İnanç; endişe değil, istikrar üretir. Kuran’ın “Oku” diye başlaması da tesadüf değildir. Yalnızca bakmayı değil, anlamayı, sorgulamayı, öğrenmeyi ister. Zira bilgi olmadan iman sertleşir, sertleşen iman da insanı yorar.
Bugünün gençliği ise büyük bir hürlüğün içinde büyüyor. Özgürlükle boşluk ortasındaki çizgi bazen karışıyor. Her şeye anında ulaşabilmek, her şeyi görmek zorunda kalmak insan ruhunu dağınık hale getiriyor. Anne babalar bile birden fazla vakit nasıl müdahale edeceklerini bilemiyor. Toplumsal medya, alakalar, arbedeler, sanal kahramanlıklar… Her şey çok süratli, çok gürültülü ve çok tüketici.
Oysa insan her şeyi bilmek zorunda değil. Her şeyi görmek de zorunda değil. Daha sade ortamlarda büyüyen insanlarda diğer bir sakinlik olur. Tabiatla iç içe yaşayan, emeği bilen, bağları yüz yüze kuran insanların ruhu daha az kirlenir. Büyük kentlerde ise kalabalık arttıkça insanın içi daha çabuk yorulur. Gürültü, sürat ve rekabet, insanı fark etmeden sertleştirir.
Modern tertip “tüket” der. Daha çok al, daha çok harca, daha çok göster. Dolaplar dolar, ruhlar boşalır. Evvelden doğal olan pek çok şey bugün sentetikleşmiştir. Giyilen, yenilen, izlenen şeyler bile insanı toprakla bağlamaz hâle gelmiştir. Topraktan uzaklaşan insan da ister istemez daha gergin, daha sabırsız ve daha kırılgan olur.
Sonra öfke gelir. Kızgınlık, kırgınlık, intikam duygusu… İnsan rahatladığını sanır lakin aslında biraz daha kirlenir. Zira öfke boşaltmaz, birden fazla vakit çoğaltır. Hayat esasen zorken bir de iç dünyayı ağırlaştırmak insanı yorar.
Saf kalmak bu yüzden pahalıdır. Saflık, naiflik değil; şuurlu temizliktir. İnsan neyi izleyeceğini, neyi konuşacağını, kimin hengamesine girmeyeceğini seçtiğinde kendini korur. Dedikodudan uzak durmak, sert lisandan kaçınmak, olmayan savaşlara dahil olmamak insanın ruhunu hafifletir. Yazıp atmak, susup geçmek, oluruna bırakmak bazen en güçlü tutumdur.
“Su akar yolunu bulur” kelamı tam da bunu anlatır. İnsan elinden geleni yapar, sonrası için kendini paralamak yerine hikmete güvenir. Bu, kaçmak değil; yükü hakikat yere bırakmaktır.
Bazen bir sanatçı, bir kelam, bir konser bile topluma nefes aldırır. Sahnedeki bir ses, binlerce insanın kalbine tıpkı anda dokunabilir. Umut bulaşıcıdır. Birinin “mutlu olun” demesi bile kalabalıkların içini hafifletebilir. Zira beşerler aslında karanlık değil; yalnızca yorulmuştur.
Sonuçta problem şudur: Hoş yaşamak. Gürültüye kapılmadan, kirlenmeden, kalbi ağırlaştırmadan. Kentte de olunsa, dünyayı da gezmiş olunsa, insanın içindeki İstanbul’u kaybetmemesi gerekir. Zira insan nereye giderse gitsin, en çok kendi ruhunda yaşar.
Saf kalmak güç, fakat mümkün.
Ve tahminen de en büyük direnç, tam olarak budur.
