Kompulsif alışveriş yayılıyor, duygularımızla alışveriş yapıyoruz: İhtiyaç değil, içsel sıkıntı

Kompulsif satın alma bozukluğu, kişinin alışveriş davranışı üzerindeki denetimini yitirmesiyle ortaya çıkan, duygusal boşlukları doldurma maksadı taşıyan bir davranışsal bağımlılık çeşidi. Gereksinim dışı harcamalar, pişmanlık duygusu, borçlanma ve toplumsal bağlarda bozulmalarla kendini gösteren bu durum, bilhassa genç bayanlar ortasında yaygınlaşıyor.

Dünya Sıhhat Örgütü datalarına nazaran kompulsif alışveriş davranışı toplumun yaklaşık yüzde 7’sinde görülüyor. Klinik seviyeye ulaşmayan lakin denetim kaybı yaşayan bireyler dahil edildiğinde bu oran yüzde 30’a kadar çıkıyor. Türkiye’de şimdi bu mevzuda yapılmış kapsamlı bir araştırma bulunmasa da uzmanlar, misal bir yaygınlığın kelam konusu olduğunu belirtiyor. Risk kümesinin başında ise 18-30 yaş ortası genç bayanlar yer alıyor.

Türkiye Psikiyatri Derneği Bilişsel Davranışçı Terapi Ünitesi Üyesi Doç. Dr. Buket Güngör, kompulsif alışverişin dürtüsel alışverişten farklı olarak, kişinin içsel sorunlarını bastırmak hedefiyle yaptığı planlı bir aksiyon olduğunu belirterek “Dürtüsel alışverişte ani haz arayışı öne çıkarken, kompulsif alışverişte gerilim, huzursuzluk ve olumsuz hislerle başa çıkma gayreti belirleyici oluyor. Alışveriş bağımlılığı ise bu iki davranışın birleştiği bir döngüye dönüşüyor. Kişi, alışverişle süreksiz bir rahatlama yaşasa da akabinde suçluluk ve pişmanlık hissiyle karşı karşıya kalıyor” dedi.

TÜKETİMİ KÖRÜKLEYEN DİJİTAL DİNAMİKLER

Dijital pazarlama stratejilerinin, kompulsif alışveriş davranışını besleyen en güçlü dışsal etkenler olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Güngör, “Ünlülerin ve influencerların tüketim alışkanlıkları, gençler üzerinde rol model tesiri yaratıyor. Beğeni kazanmak için yapılan paylaşımlar da bu davranışı pekiştiriyor” diye konuştu.