Japonya’nın Oscar adayı ‘Kokuho’ ile dramatik komedi ‘Müthiş Eleanor’ gösterime girdi: Yetenek mi yoksa miras mı?

Japonya’da Kokuho (Kabuki Ustası) sineması 13 milyon izleyici sayısıyla gişe rekoru kırdı. Japon sineması uzun yıllardır kabuki üzere klâsik sanatların sahne gerisindeki insan bağlarını, sanat dünyasının zorluklarını betimleyen sinemaların altın çağını yaşadı ancak bu cins 1970’lerden sonra geriledi. Günümüzdeyse yok denecek kadar azaldı.

Kore kökenli Japon direktör Lee Sangil, Clint Eastwood’un Affedilmeyen sinemasının Japonca versiyonunu çekerek ismini duyurmuştu, Kokuho ile uygunca tanındı. Cannes Sinema Festivali’nin Direktörler Haftası kısmında gösterilen sinema ülkede en itibarlı edebiyat mükafatı Akutagawa’yı kazanan Yoshida Shuichi’nin romanından (2018) uyarlandı. Hikaye 1964-2014 yılları ortasında Kikuo ile Shunsuke’nin kabuki sanatında en yeterli olmak, yaşayan ulusal hazine pozisyonuna yükselmek için geçirdikleri devirleri anlatır.

Bir yakuzanın oğlu olan Kikuo’nun babası mafya tarafından öldürülünce ünlü kabuki ustası Hanai Hanjiro onu himayesine alır. Hanai, öz oğlu Shunsuke ile Kikuo’yu ağır eğitime sokar, genel bilgi, teknik, fizikî kondisyon, uzun hazırlık gerektiren kabuki sanatı soy, kan yoluyla aktarılır, korunur. Kikuo’nun daha hırslı, başarılı olduğunu gören Hanai varis olarak Kikuo’yu seçince olaylar başlar.

KABUKİNİN ÜSTÜNLÜĞÜ

Yüksek bütçeli (1.8 milyon dolar) imal için teğe bir gerçek dekorlar, kostümler, aksesuvarlar hazırlandı. Kabuki’de bayanların oynaması yasak olduğu için bayan kılığında (onnagata) oynayan Ryo Yoshizawa ile Ryusei Yokohama çekimden evvel 1.5 yıl ihtimamla eğitildiler, Sonezaki’de Aşk İntiharları, Balıkçıl Kız, Tapınaktaki Kızlar oyunlarından ikonik kısımları titizce sergilediler. Kabuki tiyatrosu için dev bir set yapıldı. Görüntü yönetmeni Sofian El Fani (Mavi En Sıcak Renktir) kamerasını sahneye yerleştirip oyuncuların omuzlarının üstünden seyirciyi görüntüledi. Japon sinemalarında tiyatro sahneleri seyircinin bakış açısından çekilirken El Fani el kamerasıyla oyuncuların terini, nefesini gösterecek kadar yakından çekim yaptı.

Marihiko Harai’nin müziği, Yohai Taneda’nın üretim dizaynları harikuladedir. Genç aktörler Ryo Yoshizawa ile Ryusei Yokohama’nın ergenlikten yetişkinliğe geçişleri, değişimleri çok başarılıdır. Ken Watanabe, Mitsuki Takahata, Min Tanake üzere ünlüler de takımdadır.

Kabuki, kılıçlardan, silahlardan daha güçlüdür, düşmanla savaşmak, intikam almak için yaşayan ulusal hazine mertebesine ulaşmak tepede olmak demektir. Kokuho sanatta en değerli ögenin ne olduğu sorusunu da gündeme getirir: Yetenek mi yoksa kan, soy, miras mı kıymetlidir? Elbette yetenek değerlidir, lakin günümüz dünyasında yetenekten, azimden çok diğer şeyler (kumpaslar, entrikalar, çıkar ilişkileri) geçerli ne yazık ki.

AİLE BELLEĞİNİ YAŞATMAK

Yüksek bütçeli Hollywood imallerinde da düşük bütçeli yaratıcı sinemalarda de oynayan Danimarka kökenli Amerikalı yıldız Scarlett Johansson evvel These Pictures şirketini kurup üretimci oldu akabinde da birinci sineması Dayanılmaz Eleanor’u çekti. Dramatik güldürüsünü büyükannesine adayan aktris, sevinçli, şakacı, enerjik 94 yaşındaki Eleanor ile ailesini soykırımda yitiren en yakın arkadaşı Bessie’nin sarsılmaz dostluğunu anlatır.

Bessie apansız ölünce Eleanor yapayalnız kalır, New York’a işkolik kızıyla çocukluğunu göremediği torununun yanına taşınır. Kızı annesini oyalamak için onu Yahudi Kültür Merkezi’ne yollar, Eleanor ezkaza kendini soykırım kurbanlarının terapi kümesi içinde bulur. Sırası gelince Bessie’nin trajik anılarını kendi yaşamış üzere anlatırken Bessie’yi tekrar yaşattığını düşünür. Kümedeki gazetecilik okuyan Nina çok etkilenir, Eleanor’la ilgili makale yazmak ister. Eleanor ve annesinin yasını tutan Nina ortasında sıkı bir dostluk kurulur. Sıkıntı, ıstırap yerini diyaloglara, hislerin arınmasına bırakır. Johansson, Eleanor’u ne över ne de kınar. Alaycı olmayan, içten, bazen iğneleyici Eleanor gerçekler ve küçük palavraları ortasında gidip gelir, gerçek ortaya çıkıncaya dek.

MİNİMALİST BİR ANLATIM…

Yönetmen melodram tuzağına düşmez, abartıdan kaçınır, yalın, minimalist bir anlatım seçer. New York’a olan tutkusunu daima yineler, çekim metodu Woody Allen’ın dramatik güldürülerini anımsatır. Eleanor’da June Squibb harikadır, karakterle bütünleşir. 1944’te Ukrayna’daki bir toplama kampında doğan, bebekliği burada geçen Bessie’yi canlandıran Rita Zohar kendi acı tecrübelerini anlatır. Genç oyuncu Erin Kellyman (28 Yıl Sonra: Kemik Tapınağı) Squibb’le ahenk içindedir. “Umarım sinemam insanları akrabalarına sorular sormaya, aile miraslarını yaşatmaya teşvik eder” diyen Scarlett Johansson 2017’de ailesinin bir kısmının Varşova gettosunda öldürüldüğünü öğrenince yıllar sonra aile mirasıyla bağ kurdu.