Gazze Barış Konseyi’ne ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıktı
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Gazze planı kapsamında tasarladığı, ‘davet usulü’ bir memleketler arası yapı olan Gazze Barış Konseyi, evvel Gazze’de ‘geçiş devri yönetimi/koordinasyonu’ argümanıyla başlayıp, sonrasında öteki çatışmalara gerçek genişleyebilecek bir ‘arabuluculuk/çatışma çözüm’ platformu olarak kurgulanıyor.
Fakat pek çok ülke, başta Birleşmiş Milletler (BM) ve onun en kilit organı olan Güvenlik Konseyi‘ne (BMGK) alternatif teşkil edeceği ya da yerini alacağı gerekçesiyle kurula kuşkulu yaklaşıyor.
Taslak tüzükte, ‘kalıcı üyelik için 1 milyar dolar’ tartışması gündeme geldi. Washington idaresi, bunun ‘zorunlu giriş ücreti’ olmadığını, ‘gönüllü katkı’ olduğunu savunuyor. Reuters’ın gördüğü taslakta ayrıyeten, ‘Trump’ın, konseyin ömür boyu başkanı olacağı’ ifadesi dikkat çekiyor.
HAKAN FİDAN DA LİSTEDE
Beyaz Saray’dan yapılan açıklamaya nazaran; Türkiye’yi kurulda Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil edecek.
Konsey üyeleri arasında Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Özel Temsilci Steve Witkoff, Donald Trump’ın damadı Jared Kushner, eski İngiliz Başbakanı Tony Blair, Katarlı üst seviye yetkili Ali Al-Thawadi, Mısır İstihbarat Şefi General Hassan Rashad, Amerikalı milyarder Marc Rowan, BAE Uluslararası İşbirliği Bakanı Reem Al-Hashimy, eski BM Ortadoğu Özel Temsilcisi Nickolay Mladenov, İsrailli emlak devi Yakir Gabay ve BM temsilcisi Sigrid Kaag da yer alacak.
1 MİLYAR DOLARLIK KATKI ZARURÎ MU?
Konuya aşina ABD’li üst seviye bir yetkili, Çarşamba günü Al Arabiya’ya yaptığı açıklamada, kurulda yer alacak her ülkenin ödemesi beklenen 1 milyar doların zarurî olmadığını, bunun yerine, ‘ülkelerin projelere yönelik yüksek dengeli katkılarının da kabul edilebileceğini’ söyledi.
Yetkili, “Barış Kurulu üyeliği, istekli 1 milyar dolarlık taahhüdün yanı sıra zarurî ek mali katkı ya da makul bir aidat gerektiriyor mu?” sorusuna şu karşılığı verdi:
Hayır; üyelik, devletin ya da ortağın istekli olarak katkıda bulunmayı seçtiğinin ötesinde mecburî bir finansman yükümlülüğü doğurmuyor…
KARA PARAYA ‘ÖZEL DENETİM’ İDDİASI
Finansal ödemelerin nasıl yönetileceğine ait soruya da karşılık veren yetkili, kurulun en yüksek mali kontrol standartlarını ve nezaret düzeneklerini uygulayacağını öne sürdü.
Yetkiliye nazaran, fonlar prestijli bankalarda açılacak onaylı hesaplara yatırılacak. Süreç içinde mali işler sorumlusu gerekli incelemeleri yapacak ve son kademede yürütme konseyinin onayı gerekecek. Ödemelerin yapılabilmesi için çoklu imza onayı, kara para aklamayla gayret prosedürleri ve yaptırım kontrolleri uygulanacak.
Ayrıca, kontrol komitesi aracılığıyla mali kontrol yapılacağı; her yıl bağımsız dış kontrol yapılacağı ve mali tabloların da kamuya açık bir biçimde yayımlanacağı öne sürülüyor.
TRUMP’IN ROLÜ NE OLACAK?
Konsey başkanlığının ömrü boyunca Trump’ta kalıp kalmayacağı sorusuna ise yetkili, Trump’ın vazifeden ayrılana kadar başkanlık konumunda kalabileceğini söyledi.
Bununla birlikte, ileride misyona gelecek bir ABD liderinin da kurulda ABD’yi temsil edecek bir isim atama yahut belirleme yetkisine sahip olabileceğini tabir etti.
60 ÜLKEYE DAVET GİTTİ
Reuters’ta yer alan bir habere nazaran, Washington idaresi Gazze Barış Konseyi’nin taslak tüzüğünü yaklaşık 60 ülkeye gönderdi. Tıpkı haberde, üyelerin kuruldaki üyeliklerini üç yıldan uzun müddet uzatmak istemeleri halinde, nakit olarak 1 milyar dolar katkıda bulunmalarının istendiği argüman edildi.
Haberde son olarak, Beyaz Saray’ın iki gün evvel Trump’ın Davos Forumu kapsamında Gazze Barış Kurulu tüzüğünün imzalanmasına yönelik davetini yayımladığı hatırlatıldı.
KİMLER KATILIYOR, KİMLER TEREDDÜTTE?
Reuters ve The Wall Street Journal‘da yer alan haberlere nazaran birinci etapta Macaristan, Birleşik Arap Emirlikleri, Belarus, Fas, Kazakistan ve Vietnam, daveti ‘kabul edenler’ ortasında. İsrail’e de davet gittiği İsrail Dışişleri Bakanı tarafından doğrulandı. Ancak şu ana dek 1 milyar dolarlık taahhüdü kabul eden bir ülke olduğuna dair net bir bilgi yok.
Öte yandan Çin Halk Cumhuriyeti, davete karşılık vermedi. Kanada, ilkesel olarak ‘kabul’ çizgisinde, ancak ‘detaylar çalışılıyor’ diyerek temkinli duruyor. İtalya ise ‘katkı vermeye hazırız’ dese de bunun Gazze mi, daha geniş plan mı olduğuna dair belirsizlik var. Tereddütte kalan devletler, tüzükte yer alan lisanın, ‘BM’nin rolünü aşındırma’ derdi doğurduğunu savunuyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, BM’nin rolünü zayıflatabileceği tasasıyla açıkça bu yapıya katılmayı reddetti; Norveç Dışişleri Bakanlığı da konseye katılmayacaklarını duyurdu.
TEMEL ELEŞTİRİLER
ABD’nin Gazze Barış Kurulu girişimi, Trump’ın planı çerçevesinde yeni bir milletlerarası sistem olarak sunulsa da, Birleşmiş Milletler (BM) sistemini aldatıcı formda ikame etme potansiyeli nedeniyle pek çok ülke tarafından temkinli karşılanıyor.
ABD idaresi kurulu Gazze’deki ateşkesi takip eden yönetişim, yine imar ve stabilizasyon üzere süreksiz misyonlarla açıklasa da, davet mektuplarında kurula daha geniş bir rol verilebileceğine işaret eden tabirler yer aldı; bu da bilhassa Avrupa ve öteki Batı başşehirlerinde ‘BM’nin rolünü aşındırma’ tasasını tetikledi.
BM Genel Sekreteri ve birtakım diplomatlar, yeni kurulun BM Güvenlik Konseyi’nin rolüyle çakışabileceği yahut onun yerini alma argümanı olarak algılanabileceğini lisana getiriyor. Öte yandan, BM’nin rolünün ve BMGK’nın tesirinin tartışıldığı bir süreçte birtakım ülkeler, BMGK’nın beş asil üyesinin dünya siyaseti üzerindeki tahakkümünü azaltacağı gerekçesiyle plana dayanak veriyor.
