Filipinli milletvekilinden Cumhuriyet’e: ABD’nin ileri karakolu olmak en büyük tehdit
Çin Halk Cumhuriyeti ile Filipinler ortasında Güney Çin Denizi’nde yaşanan egemenlik ve deniz yetki alanı uyuşmazlığı, son devirde artan askeri ve yarı askeri müdahalelerle tekrar tırmandı.
Tartışmalı sularda Çin kıyı güvenlik gemileri ile Filipinler’e ilişkin askeri ve ikmal ögeleri ortasında yaşanan karşı karşıya gelişler, bölgede çatışma riskine ait tasaları artırıyor.
Filipinler idaresi, Çin kıyı güvenlik gemilerinin ve milis ögelerinin, Filipinler’e ilişkin gemilere su topu kullanması, tehlikeli hareketler yapması ve ikmal faaliyetlerini engellemesini “uluslararası hukukun açık ihlali” olarak nitelendiriyor. Manila, bu müdahalelerin bilhassa İkinci Thomas Sığlığı (Ayungin Shoal) etrafında ağırlaştığını vurguluyor.
Çin ise kelam konusu bölgelerin “tarihsel olarak kendisine ait” olduğunu savunarak, faaliyetlerini egemenlik haklarının korunması olarak tanımlıyor.
2016 LAHEY KARARI YİNE GÜNDEMDE
Gerilimin merkezinde, Filipinler’in başvurusu üzerine 2016 yılında Memleketler arası Tahkim Mahkemesi’nin verdiği karar bulunuyor. Mahkeme, Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki “dokuz çizgi hattı” argümanının tüzel desteği olmadığını karara bağlamıştı. Lakin Pekin idaresi bu kararı tanımadığını açıklamış ve fiili varlığını artırmayı sürdürmüştü.
Filipinler, Çin’in son ataklarının bu karara meydan okuma manası taşıdığını savunuyor.
Gerilimin tırmanmasıyla birlikte ABD de sürece daha açık biçimde dahil oldu. Washington, Filipinler ile yürürlükte olan 1951 tarihli Karşılıklı Savunma Mutabakatını hatırlatarak, Filipinler’in Güney Çin Denizi’nde silahlı bir atağa uğraması halinde bu muahedenin devreye gireceğini açıkladı.
Bu açıklama Pekin tarafından “bölgeyi istikrarsızlaştıran provokasyon” olarak değerlendirilirken, Filipinler idaresi ABD dayanağını caydırıcılık ögesi olarak görüyor.
Güney Çin Denizi’ndeki gelişmeler, ASEAN ülkeleri ortasında da telaşla izleniyor. Vietnam, Malezya ve Brunei üzere ülkeler de Çin ile benzeri egemenlik uyuşmazlıkları yaşarken, bölge ülkeleri tansiyonun askeri çatışmaya dönüşmemesi davetinde bulunuyor.
KÜRESEL TİCARET VE GÜÇ GÜVENLİĞİ RİSKİ
Dünya deniz ticaretinin yaklaşık üçte biri Güney Çin Denizi’nden geçiyor. Güç sevkiyatı, hammadde nakliyeciliği ve Asya–Avrupa ticaret çizgileri açısından bölgede yaşanacak bir kriz, global tedarik zincirlerini direkt tesirler.
Bölge, değerli petrol ve doğal gaz rezervleri barındırıyor. Ayrıyeten güçlü balıkçılık alanları, kıyıdaş ülkeler için hem ekonomik hem de besin güvenliği açısından stratejik kıymet taşıyor.
Güney Çin Denizi, ABD ile Çin ortasındaki büyük güç rekabetinin en görünür alanlarından biri. Çin, egemenlik argümanlarını genişletirken; ABD, “seyir serbestisi” operasyonlarıyla bölgedeki varlığını artırıyor. Bu durum denizi potansiyel bir çatışma alanına dönüştürüyor.
Filipinler, Vietnam, Malezya, Brunei ve Tayvan üzere ülkelerle yaşanan egemenlik uyuşmazlıkları, ASEAN içinde de hassas istikrarlar yaratıyor. Bölgedeki istikrarsızlık, Güneydoğu Asya’nın tamamını etkileyebilecek güvenlik riskleri doğuruyor.
Çin’in “dokuz çizgi hattı” argümanı ile 2016 tarihli Lahey Tahkim Kararı ortasında süren tüzel çatışma, Güney Çin Denizi’ni memleketler arası hukuk açısından da kritik bir imtihan alanı haline getiriyor.
Güney Çin Denizi’nde yaşanacak bir askeri kriz, sadece bölgesel değil, global ekonomik ve siyasi istikrarları sarsabilecek tesire sahip. Bu nedenle denizdeki her gelişme, dünya genelinde yakından izleniyor.
CUMHURİYET’E KONUŞTU: TANSİYON DEĞİL, TEHLİKELİ BİR TIRMANIŞ
Filipinler Temsilciler Meclisi Üyesi Renee Co, son periyotta iki ülke ortasında yaşanan tansiyonu Cumhuriyet’ten Caner Çiftçi’ye kıymetlendirdi.
Co, alandaki gelişmelerin “kontrollü tansiyon” olarak tanımlanamayacağını belirterek, Filipinler’in büyük güç rekabetinin kesimi haline getirilmesinin önemli riskler barındırdığı ihtarında bulundu.
Güney Çin Denizi’nde son periyotta artan kıyı güvenlik müdahaleleri, ikmal engellemeleri ve lazer kullanımı üzere olayların yeni bir basamağa işaret edip etmediği sorusuna Co, net bir cevap verdi:
“Yaşananlar denetimli bir tansiyon değil. Bu, ABD’nin artan askeri provokasyonları ve Çin’in agresif karşılıklarıyla şekillenen, son derece oynak ve tehlikeli bir süreci söz ediyor. Bu durum Filipinli balıkçıları ve egemenlik haklarımızı direkt tehlikeye atıyor.”
Co, mevcut tabloyu daha da ağırlaştıran ögenin, Marcos Jr. idaresinin ABD’nin bölgedeki savaşçı siyasetlerine angaje olması olduğunu savunarak, “Filipinler’in ABD’nin Çin’e karşı güç projeksiyonunun ileri karakolu haline getirilmesi en büyük tehdittir” dedi.
“EDCA, FİLİPİNLER’İ GAYE HALİNE GETİRİYOR”
Filipinler’in ABD ile derinleşen askeri işbirliği ve üs erişiminin Çin tarafından nasıl algılandığına ait soruya Co, Pekin’in bu durumu bir kuşatma stratejisi olarak gördüğünü söyledi:
“Çin, Genişletilmiş Savunma İşbirliği Muahedesi (EDCA) kapsamındaki üs genişlemelerini ve ABD–Filipinler askeri işbirliğini açık bir tehdit olarak pahalandırıyor. Bu da Çin’in kendi zorlayıcı ataklarını yasallaştırmak için kullandığı bir münasebet haline geliyor.”
Ancak Co, bu tabloya karşı Filipinler içinden güçlü bir itiraz olduğunu vurguladı. Üyesi olduğu Makabayan Blokunun EDCA’ya açık biçimde karşı çıktığını hatırlatan Co, “Bu üsler ülkemizi maksat haline getiriyor, ulusal egemenliğimizi aşındırıyor ve bizi ABD hegemonyasının bir piyonuna dönüştürüyor” sözlerini kullandı.
Co’ya nazaran tahlil, EDCA, Ziyaretçi Kuvvetler Mutabakatı (VFA) ve Karşılıklı Savunma Anlaşması’nın (MDT) feshedilerek bağımsız bir dış siyaset izlenmesi.
“ABD VARLIĞI DENGEYİ BOZUYOR”
ABD’nin artan askeri varlığının bölgesel istikrarları nasıl etkilediğine ait değerlendirmesinde Co, bunun Güney Çin Denizi’ni büyük güçler ortasında bir çatışma alanına dönüştürdüğünü savundu:
“ABD’nin askeri varlığındaki artış, bölgesel dengeyi önemli biçimde bozuyor, silahlanma yarışını hızlandırıyor ve Güney Çin Denizi’ni bir patlama noktasına çeviriyor.”
Çin’in askeri olmayan fakat zorlayıcı “gri bölge” taktiklerine de değinen Co, bu formüllerin açık biçimde memleketler arası hukuku ihlal ettiğini belirtti:
“Bu taktikler, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ni (UNCLOS) ve 2016 tarihli Lahey Tahkim Kararı’nı ihlal ediyor. Bölgesel güvenliği zayıflatıyor ve zorlamayı olağanlaştırıyor.”
Co’ya nazaran kalıcı güvenlik lakin askerden arındırma, dış müdahale olmaksızın hak tez eden ülkeler ortasında diplomatik tahlil ve Lahey kararına bağlılıkla sağlanabilir.
“DOKUZ ÇİZGİ ÇİZGİSİ MÜZAKERE EDİLEMEZ”
Çin’in “dokuz çizgi hattı” argümanı ile Filipinler’in 2016 Lahey Tahkim Kararı’na dayanan durumu ortasındaki türel uçurumun müzakereyle aşılıp aşılamayacağı sorusuna Co, kesin bir cevap verdi:
“2016 Lahey kararı, memleketler arası hukukun bir zaferidir ve dokuz çizgi çizgisini açık biçimde geçersiz kılmıştır. Bu karar tartışmaya açık değildir. Şayet müzakere, bu kararın bağlayıcı kararlarından taviz vermek manasına geliyorsa, bu türlü bir uçurumun kapatılması mümkün değildir.”
Co, Filipinler hükümetinin vazifesinin bu kararı pazarlık konusu yapmak değil, tüm diplomatik yollarla savunmak ve uygulatmak olduğunu vurguladı.
“BEDELİ FİLİPİN HALKI ÖDÜYOR”
Güney Çin Denizi’nin geleceğine ait öngörüsünü paylaşan Renee Co, kısa vadede tansiyonun sona ermesini beklemediğini söyledi:
“En muhtemel senaryo, ABD–Çin güç çabasının yansıdığı kalıcı bir tansiyondur. Bu süreçte bedeli Filipin halkı ödüyor.”
Co’ya nazaran çıkış yolu, muhteşem güçlerin baskısından uzak, ASEAN öncülüğünde çok taraflı bir diplomatik çerçevenin kurulması.
Ancak bunun mevcut şartlarda güç olduğunu belirten Co, “Filipinler ABD’nin vekili olmaktan kurtulmadıkça, gerçek barış mümkün değil. Barış, balıkçılarımızın refahını ve ulusal egemenliğimizi önceleyen bağımsız ve barışçıl bir dış siyasetle sağlanabilir” dedi.
