Esnaf-kurye modeline sıkışan e-ticaret emekçileri çalışma koşullarının değişmesini talep ediyor: Kuryeler kontak kapattı
Yemeksepeti’ne çalışan motokoryeler çalışma şartları ve fiyat siyasetlerine ait taleplerinin karşılanmaması nedeniyle dün kontak kapatarak üç gün sürecek iş bırakma aksiyonlarına başladı. Personel olarak tanımlanmayıp “esnaf kurye” modeliyle çalışan ve maliyetleri üstlenen işçiler, adil fiyat sistemi, teminatlı ve inançlı çalışma şartları için gayret yürütüyor.
Yemeksepeti yeni yıl için saatlik çıkarlarda ortalama yüzde 31– 32 artış, uzaklık fiyatlarında yüzde 52 ila yüzde 62 artırım ve haftalık 13 bin 200 TL’ye varan bonus açıkladı. Ayrıyeten 2026 için haftalık ortalama 30 bin TL çıkar savında bulundu. Fakat 1500 Yemeksepeti kuryesi üyesi olan Motorlu Kurye Çalışanları Derneği, listenin algı oyunu olduğunu belirttiği açıklamasında şunlara dikkat çekti:
“Belirtilen artış, fiyat kategorilerinin ortalamasını yansıtıyor fakat gerçekte, örneğin haftada 200 paket teslim eden birinin 2025’teki karı bonus dahil 24 bin 62 TL iken bu yıl 30 bin olacak. Ortadaki fark yüzde 24.6. Bu, enflasyon ve artan işletme sarfiyatları karşısında kuryeyi daha da fakirleştirmek demektir. 2025’te haftada 200 paket için 4 bin TL olan bonus, 2026’da 5 bin 250 TL’ye çıkarılmış. Artış yüzde 31 olsa da bu sayı lakin kurye canını dişine takıp paket sayısına ulaşırsa geçerli.”
Karşılaştırmalı tabloya nazaran 2025’te 300–339 paket için 7 bin TL, 340–379 paket için 8 bin TL, 380– 419 paket için 9 bin TL ve 420 paket üzeri için 10 bin TL bonus verilirken 2026’da bu aralıkların büsbütün kaldırıldığı, sadece 400 paket üzeri için 13 bin 200 TL’lik yeni bir bonus tanımlandığı görülüyor. Dernek, “Bonusların alt baremleri kuryeyi korumuyor, tersine en üst baremlere ulaşmak için insanlık dışı bir çalışma temposu dayatıyor. Bu, trafik güvenliğini hiçe sayan, yollarda vefata davetiye çıkaran bir sürat baskısıdır” sözlerini paylaştı. Dernek yöneticisi Seyhun Kavut, kuryelerin çok kazandığına ait yanlış bir algı olduğunu söyleyerek “Bağ-Kur primini, vergi borçlarını ödeyemeyen kuryeler günde 14 saat çalışmalarına karşın açlık sonu altında çıkar elde etmekte” dedi. Şirketin hareketi kırmak için saha yöneticilerine kuryeleri tek tek arama talimatı verdiğini söyleyen Kavut, “Normalde telefonlarımıza dönmeyen yöneticiler bir anda halimizi hatırımızı sormaya başladı. Lakin çalışmayı reddeden kuryeler bu kere işten atılmakla tehdit edildi” dedi.
Esnaf kurye modeli sendikal örgütlenmeyi de imkânsız kılıyor. Pandemi periyodunda örgütlenme çalışması yürüten Nakliyat İş Sendikası Başkanı Ali Rıza Küçükosmanoğlu şu tabirlerle reaksiyonunu paylaştı:
“Bu model kârlılığı artırmak için iş hukuku kazanımlarını ortadan kaldırıyor. ‘Siz bizim iş ortağımızsınız’ denerek güya eşit bir bağ varmış üzere sunuluyor. İş kanununa nazaran, ana iş taşerona ya da alt patrona verilemez; verilirse çalışanlar asıl personel sayılır ve özlük haklarından yararlanır. Kuryeler personel sayılmalı.”
