Birleşmiş Milletler: ‘Küresel su iflası’ dönemine girildi
Birleşmiş Milletler’in (BM) yeni raporuna nazaran dünyada “küresel su iflası” olarak tanımlanan yeni bir periyoda girildi. Raporda, insanların tatlı su sistemlerini kendini yenileyemeyecek seviyede tükettiği, bu nedenle birçok bölgede geri dönüşü olmayan kayıpların yaşandığı belirtildi.
Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Etraf ve Sıhhat Enstitüsü’nün yayımladığı rapora nazaran dünya nüfusunun dörtte üçü, yani yaklaşık 6,1 milyar insan, tatlı su kaynaklarının “güvensiz” ya da “aşırı güvensiz” olduğu ülkelerde yaşıyor. Raporda 4 milyar kişinin ise her yıl en az bir ay “ciddi su kıtlığı” ile karşı karşıya kaldığı kaydedildi.
Raporda, kentlerde “Sıfırıncı Gün” (Zero Day) olarak isimlendirilen ve su şebekelerinin çökme noktasına geldiği krizlerin arttığına dikkat çekildi. İran’ın başşehri Tahran’da yaşanan su düşüncesinin, ülke idaresinde “kentin kimi kısımlarının tahliyesi” ya da “başkentin taşınması” tartışmalarını gündeme getirdiği aktarıldı.
Türkiye’de ise yer altı sularının çok çekilmesi sonrası birtakım bölgelerde yaklaşık 700 obruk oluştuğu, bu obrukların bir kısmının 30 metreye kadar derinliğe ulaştığı belirtildi.
GÖÇLERİ TETİKLEYEBİLİR
Rapora nazaran kuraklık ve su kıtlığı, Sahra Altı Afrika, Güney Asya ve Latin Amerika’nın kimi bölgelerinde kitlesel yer değiştirmeleri tetikleyebilir. Raporda, bu riskin hakemli bilimsel çalışmalara dayandırıldığı tabir edildi.
BM Üniversitesi Enstitüsü Yöneticisi ve raporun başyazarı Kaveh Madani, su krizinin sadece iklim şartlarına bağlanamayacağını vurguladı. Madani, “Su iflası, ne kadar suya sahip olduğunuzla değil, suyunuzu nasıl yönettiğinizle ilgilidir” dedi.
Raporda; yer altı sularının çok kullanımı, ormansızlaşma, arazi bozulumu ve kirliliğin birçok bölgede tatlı su kaynaklarında kalıcı kayıplara yol açtığı belirtildi. Bu sürecin iklim kriziyle daha da ağırlaştığı kaydedildi.
Dünya genelinde insanların yaklaşık yarısının evsel kullanım suyunu yer altı su depolarından sağladığı, bu kaynakların ise süratle tükendiği söz edildi. Yüzey sularına bağımlı bölgelerin de risk altında olduğu, dünya nüfusunun dörtte birinin su gereksinimini karşıladığı büyük göllerin 1990’lardan bu yana su varlığının yarısını kaybettiği aktarıldı.
“SU İFLASI” KAVRAMI BİRİNCİ KERE BU KADAR NET KULLANILDI
BM’nin “su iflası” sözünü bu ölçekte birinci kere kullandığı belirtilirken, evvelki raporlarda daha çok “su stresi” yahut “su krizi” üzere kavramların tercih edildiği kaydedildi. Rapora nazaran yeni tarif, kimi bölgelerde artık “toparlanma” ihtimalinin kalmadığına işaret ediyor.
Raporda, “su iflası”nın siyaset tartışmalarında açık biçimde tanınması ve global ölçekte bir izleme çerçevesi oluşturulması daveti yapıldı. Hükümetlerin, su kaynaklarını daha da zayıflatacak projeleri durdurmayı değerlendirmesi gerektiği tabir edildi.
Öte yandan raporun yayımlanması, 2026’da yapılacak BM Su Konferansı öncesi hazırlık toplantılarının hızlandığı bir periyoda denk geldi.
ABD’nin 7 Ocak’ta BM Su Programı (UN Water) ve BM Üniversitesi dahil çok sayıda milletlerarası yapıdan çekileceğini açıkladığı, bu kararın toplantılarda tesirinin hissedileceği değerlendirildi.
