Açılımın yeni başlığı, ‘Umut hakkı’: Erdoğan suskun, kulisler ‘umut hakkı’ diyor

Ankara kulislerinde yeni açılım süreci tartışmaları kapsamında terör örgütü PKK’nin elebaşısı Abdullah Öcalan’ın özgür bırakılmasının önün açan “umut hakkı” başlığı son günlerde fısıltıdan çıkarak yüksek sesli bir tartışmaya dönüşmüş durumda.

“Umut hakkı” kavramını ilk kez MHP lideri Devlet Bahçeli, süreci fitilleyen konuşmasında kullanmıştı. Bahçeli, “Şayet tecridi kaldırılırsa, gelsin DEM Parti küme toplantısında konuşsun. Terörün bittiğini, örgütün lağvedildiğini ilan etsin. Bu dirayet ve kararlılığı gösterirse, umut hakkının kullanımıyla ilgili yasal düzenlemenin yapılması ve bundan yararlanmasının önü de arkasına kadar açılsın” demişti.

AKP ise bugüne dek bu kavramı kullanmaktan geri durdu. AKP kurmayları, umut hakkına kapının kapalı olduğunu sık sık lisana getirdi. Öte yandan Bahçeli, son olarak da “PKK’nın kurucu önderliğinin 27 Şubat 2025 tarihli davetinde cezaevinden çıkma ve özgürlüğüne kavuşma talebinin bulunmadığı ortadadır” sözlerini kullandı. Ancak DEM Parti, ısrarla umut hakkı talebini yineleyerek Meclis’teki araştırma kurulu için hazırladığı raporda da yer verdi.

Komisyonun ortak raporuna ait de umut hakkına yönelik iktidar ortakları ortasında uyuşmazlık yaşandığı kamuoyuna yansıdı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bahse ait sessizliğini korudu. AKP’li kurmaylar ise umut hakkına karşı sert çıkıştı. Lakin AKP içinde yapılan değerlendirmelerde, yeni açılım sürecinin bir sonraki etabının bu başlık etrafında formlandığı kabul ediliyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan kamuoyuna tek kelime etmese de, parti kurmayları ortasında “umut hakkı”nın artık soyut bir tartışma olmaktan çıktığı söz ediliyor. Kulislerde lisana getirilen bilgilere nazaran, sürecin taraflarından Öcalan’ın da “umut hakkı” talebini direkt ve açık biçimde gündeme getirdiği belirtiliyor. Lakin AKP’de hâkim görüş, bu başlığın son derece dar, denetimli ve siyasi maliyeti en aza indirecek edecek bir çerçeveyle ele alınması gerektiği istikametinde.

MASADAKİ SENARYOLAR

AKP’de mevzuya yakın isimlerin aktardıklarına nazaran, masada genel bir af ya da direkt tahliye seçeneği bulunmuyor. Bilakis, “umut hakkı”nın infaz hukuku sonları içinde ve teknik bir düzenleme olarak ele alınması planlanıyor. Kulislerde öne çıkan başlıklar şöyle sıralanıyor:

– Kurallı ve basamaklı model: Umut hakkının otomatik bir hür bırakma manasına gelmeyeceği, âlâ hâl, şiddetten kopuşun tespiti ve örgütsel bağların kesildiğinin teyidi üzere şartlara bağlanacağı söz ediliyor.

– İnfaz hukuku içinde düzenleme: Yeni ve özel bir yasa yerine, infaz rejimi içinde teknik bir değişiklik yapılması gündemde. Bu yolla, düzenlemenin siyasi bir “jest” olarak değil, tüzel bir ahenk adımı olarak sunulması hedefleniyor.

– Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi referansı: AİHM içtihatlarının münasebet gösterilerek, düzenlemenin memleketler arası hukukla uyumlu bir adım olarak savunulması planlanıyor.

– Süreç teminatı: Umut hakkının, örgütün silah bırakma ve fesih adımlarıyla eş vakitli ilerlemesi gerektiği vurgulanıyor. Tek taraflı bir adım atılmasının kelam konusu olmadığı bilhassa lisana getiriliyor.

‘TOPLUM HASSASİYETİ’ UYARISI

AKP içinde değerli bir kesim, “umut hakkı” başlığının toplumda önemli reaksiyon doğurabileceği görüşünde. Bu nedenle parti içinde şu stratejiler öne çıkıyor:

– Kamuoyuna açık telaffuzda “umut hakkı” tabirinden bilhassa kaçınılması.

– Düzenlemenin teknik, tüzel ve milletlerarası yükümlülükler çerçevesinde anlatılması.

– Sürecin mümkün olduğunca sessiz, denetimli ve etaplı biçimde yürütülmesi.

Parti kaynakları, kamuoyunda oluşabilecek sert reaksiyonların sürecin tamamını riske atabileceği ihtarında bulunuyor.

ERDOĞAN NEDEN KONUŞMUYOR?

Kulislerdeki ortak kıymetlendirme, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu basamakta şuurlu bir suskunluk stratejisi izlediği yönünde. Parti içi yorumlara nazaran Erdoğan, süreç şimdi olgunlaşmadan ve somut bir mutabakat yeri oluşmadan yapılacak açıklamaların siyasi maliyetini görüyor. Bu nedenle “önce yer, sonra söylem” yaklaşımını benimsendiği söz ediliyor. Özetle AKP kulislerinde “umut hakkı”, geniş kapsamlı bir siyasi açılım ya da sembolik bir jestten çok, yeni sürecin ilerlemesi için tüzel bir kaldıraç olarak kurgulanıyor. Lakin bu çerçevenin nasıl bir metne döküleceği ve hangi takvimle hayata geçirileceği, şimdi partinin üst karar düzeneklerinde netlik kazanmış değil.