ABD ve İran Umman’da görüşme konusunda anlaştı, gündem krizi sürüyor
Yetkililere nazaran, Orta Doğu’da artan askeri hareketlilik ve karşılıklı tehditler, görüşmeleri son derece hassas bir yere taşıdı. ABD’nin bölgeye askeri yığınak yapması ve bölgesel aktörlerin geniş çaplı bir savaştan kaçınma eforları, diplomatik teşebbüslerin ehemmiyetini artırdı.
Son günlerde toplantının yeri ve kapsamı konusunda yaşanan uyuşmazlıklar, görüşmelerin iptal edilebileceği tarafında telaşlara yol açmıştı. Bu durum, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri müdahale tehdidini tekrar gündeme getirmişti.
Trump, İran lideri Ali Hamaney‘in endişelenip endişelenmemesi gerektiği sorusuna, “Çok endişelenmeli” cevabını verdi.
İSTANBUL’DAN MASKAT’A TAŞINDI
Başlangıçta görüşmelerin İstanbul’da yapılması planlanmıştı. Fakat İran’ın talebi üzerine toplantı yeri Umman’ın başşehri Maskat olarak değiştirildi.
Bölgesel bir yetkili, İran’ın bu tercihi, Körfez ülkelerinde daha evvel sırf nükleer evraka odaklanan görüşmelerin devamı olarak gördüğünü söyledi.
GÜNDEMDE DERİN AYRILIK
İran, müzakerelerin sırf nükleer programla hudutlu tutulmasını istiyor. Ancak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, farklı bir yaklaşım sergiliyor.
Rubio, gazetecilere yaptığı açıklamada, “İran görüşmek isterse hazırız” dedi, lakin şu hususların da masada olması gerektiğini vurguladı:
- Balistik füze programı
- Bölgedeki silahlı kümelere verilen destek
- İran’daki insan hakları uygulamaları
Üst seviye bir İranlı yetkili ise füze programının ‘müzakere dışı’ olduğunu belirtti. Öteki bir yetkili, nükleer mevzuda görüşmelere açık olduklarını, lakin nükleer dışı taleplerin süreci riske sokabileceğini söyledi.
Yetkililere nazaran görüşmelere: Trump’ın damadı Jared Kushner, ABD özel temsilcisi Steve Witkoff ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi katılacak.
ARTAN ASKERİ BASKI
Diplomatik temaslar, Trump’ın geçen ay İran’daki protestoların sert biçimde bastırılmasının akabinde yaptığı askeri müdahale tehditleri ve Körfez’e daha fazla deniz gücü konuşlandırmasının akabinde sürat kazandı.
ABD, son haftalarda bölgeye; bir uçak gemisi, savaş gemileri, savaş uçakları, keşif uçakları ve yakıt ikmal tankerleri de dahil olmak üzere binlerce asker sevk etti.
Trump, mutabakat sağlanamaması halinde ‘kötü şeyler’ yaşanacağı ikazında bulunarak baskıyı artırdı. İran idaresi ise mümkün bir ABD saldırısının, ülkede aslında öfkeli olan halkı yine sokağa dökebileceğinden telaş ediyor.
Tahran, birebir vakitte Batı’nın nükleer program nedeniyle uyguladığı yaptırımların kaldırılmasını hedefliyor. Bu yaptırımlar, İran iktisadını ağır biçimde etkileyerek geçen ayki protestoların temel nedenlerinden biri oldu.
FÜZE PROGRAMI BÜYÜK ENGEL
Reuters’a konuşan İranlı kaynaklara nazaran Trump, görüşmelerin tekrar başlaması için üç kural öne sürdü:
- İran’da uranyum zenginleştirmenin sıfırlanması
- Balistik füze programının sınırlandırılması
- Bölgesel müttefiklere takviyenin kesilmesi
İran, bu taleplerin egemenliğini ihlal ettiğini savunuyor. Yetkililere nazaran, Tahran açısından en büyük sorun uranyum değil, füze programı.
Bir İranlı yetkili, ön şartsız görüşmeden yana olduklarını ve barışçıl gayeli olduğunu savundukları uranyum zenginleştirme konusunda esneklik gösterebileceklerini söyledi.
