BDDK’den kredi kartlarına yeni sınır: Kimlerin limiti düşürülecek?

Ekonomi idaresi, haftanın son süreç günü gece yarısı arka arda açıklanan makroihtiyati tedbirlerle piyasalara Haziran 2023 öncesini hatırlatan bir tablo sundu. Evvel düzenlemeler duyuruldu, akabinde bu düzenlemelerin münasebetlerini içeren ikinci bir açıklama geldi.

BDDK VE TCMB’DEN EŞ VAKİTLİ DÜZENLEMELER

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), kredi kartı limitleri, birinci konut alımına yönelik teminat yapısı, kart ve kredi borçları ile kredili mevduat hesaplarına ait bir dizi düzenleme açıkladı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ise yabancı para krediler ve kredili mevduat hesaplarının büyümesine yönelik değişikliklere gitti.

BDDK’nın toplam kredi kartı limiti 400 bin TL’nin üzerinde olan ve kullanılmayan limiti bulunan kart sahiplerine yönelik “limit azaltımı” kararı piyasalarda reaksiyonla karşılandı. Kurum, bu düzenlemenin yasadışı bahisle uğraş kapsamında alındığını savundu.

BDDK’NIN BİRİNCİ AÇIKLAMASI GECE YARISI GELDİ

BDDK, makroihtiyati tedbirlere ait birinci açıklamasını geçen cuma günü saat 23.57’de yayımladı. Açıklamada, finansal istikrarın güçlendirilmesine yönelik koordineli kararlar doğrultusunda ferdi kredi kartları ve muhtaçlık kredilerinin yine yapılandırılması, kredi kartları ile kredili mevduat hesaplarının limitlerinin belirlenmesi ve konut kredilerinde kredi bedel oranına ait değişiklikler yapıldığı belirtildi.

KREDİ KARTI LİMİTİ VE GELİR İSPATI ŞARTI

BDDK’nın açıklamasına nazaran kart sahibinin tüm bankalardaki toplam kredi kartı limiti, birinci yıl için aylık ortalama gelirin en fazla iki katı, ikinci yıldan sonra ise dört katı olabilecek. Yeni kart çıkarılması yahut mevcut kartların limit artırımlarında sadece aylık ya da yıllık ortalama gelir dikkate alınacak ve gelir seviyesi bankalarca ispata elverişli evraklar üzerinden teyit edilecek.

EN TARTIŞMALI HUSUS: KREDİ KARTI LİMİT “BUDAMASI”

Düzenlemeler ortasında en fazla tenkit alan başlık kredi kartı limitlerine ait değişiklik oldu. Buna nazaran, kart hamillerinin tüm bankalardaki toplam kredi kartı limitlerinin 400 bin TL’nin üzerinde olması halinde, son bir yıl içindeki en yüksek harcamanın yapıldığı hesap kesim tarihindeki kullanılmayan limitlerin bankalarca kısmen azaltılması kararlaştırıldı.

Bu kapsamda:

• Toplam kredi kartı limiti 400 bin TL’nin üzerinde ve 750 bin TL’nin altında olanların kart limitleri, kullanılabilir limitin en düşük olduğu devirdeki fiyatın yüzde 50’si kadar azaltılacak.
• Toplam kredi kartı limiti 750 bin TL’nin üzerinde olanların kart limitleri ise tıpkı tekniğe nazaran yüzde 80 oranında düşürülecek.

Limit azaltım süreçleri 15 Şubat’a kadar tamamlanacak. Bankalar, tüm kart limitlerini 1 Ocak 2027’ye kadar müşterilerin aylık ya da yıllık ortalama gelirleriyle uyumlu hale getirecek.

Limit düşüşü sonrası tüm bankalardaki toplam kredi kartı limiti 400 bin TL ve altına gerileyen kart sahipleri için 15 Şubat sonrasında yapılacak limit artış taleplerinde 400 bin TL’ye kadar gelir ispatı aranacak, bunun üzerindeki artışlarda ise finansal skorlama temel alınacak.

BDDK, bu uygulamayla düşük limitli dar ve orta gelirli kart kullanıcılarının mevcut limitlerinin korunacağını, yüksek lakin faal kullanılmayan limitlerin ise gelir seviyesiyle uyumlu hale getirileceğini savundu. Ayrıyeten düzenlemenin dolandırıcılık risklerini azaltacağı ve kullanılmayan limitlerin sonlandırılması yoluyla yasadışı bahisle uğraşa katkı sağlayacağı söz edildi.

“ACİL” HARCAMALAR VE ELEŞTİRİLER

Ancak piyasa bu münasebetlere ikna olmadı. Tenkitlerde kredi kartının ek bir satın alma gücü yaratmadığı, sadece beklenen gelirin öne çekilmesini sağlayan bir ödeme aracı olduğu vurgulandı. Bilhassa okul taksitleri, sıhhat harcamaları üzere beklenmeyen ve yüksek dengeli ödemelerde kredi kartı limitlerinin hayati kıymete sahip olduğu lisana getirildi.

Uzmanlar, kredi kartının da bir kredi tipi olduğunu, kart limitinin ise ödeme kabiliyetini yansıttığını ve bunun en sağlıklı biçimde bankalar tarafından ölçülebileceğini belirtti. Ödeme kapasitesi olan bir kullanıcının bugüne kadar limitini kullanmamış olmasının, gelecekte kullanmayacağı manasına gelmeyeceği söz edildi. Limitlerin azaltılmasının, bu tıp harcamaların sistem dışına çıkmasına ve nakit ya da alternatif kanallara yönelmesine yol açabileceği uyarısı yapıldı.

15 ŞUBAT’A KADAR TÜKETİM ARTIŞI ENDİŞESİ

Limitlerin 15 Şubat’a kadar belirlenecek olması, bu mühlet içinde kart limitlerini doldurmak emeliyle yüksek harcamaların yapılabileceği telaşını de beraberinde getirdi. Bu durumun dezenflasyon sürecini olumsuz etkileyebileceği tarafında değerlendirmeler öne çıktı.

İKİNCİ AÇIKLAMA GELDİ

Tepkilerin akabinde BDDK ikinci bir açıklama yayımlamak zorunda kaldı. Bu açıklamada kelam konusu kararların, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile TCMB koordinasyonunda bir paket halinde alındığı belirtildi. Düzenlemelerin temel maksadının tüketicinin korunması, alt gelir kümelerinin desteklenmesi, yasadışı bahisle gayret ve memleketler arası düzenlemelere ahenk olduğu vurgulandı.

İLK KONUT KREDİLERİNDE TEMİNAT DEĞİŞİKLİĞİ

BDDK’nın kararlarına nazaran konut kredilerinde kredi fiyatının teminat olarak alınan konutun bedeline oranında birinci el–ikinci el ayrımı kaldırıldı. 2010 sonrası inşa edilen ve minimum C güç sınıfına sahip konutlar avantajlı kredi bedel oranı kapsamına alındı. Bu düzenlemeyle güç verimliliği yüksek ve görece zelzeleye sağlam yeni konutların alımı ile birinci konutunu edinecek tüketicilerin desteklenmesi hedeflendi. En az bir konutu bulunanlar için ise oranların yüzde 75 azaltılarak uygulanmasına devam edilecek.

KART KULLANICILARININ YÜZDE 75’İ ETKİLENMEYECEK

BDDK, kredi kartı limitlerine ait düzenlemenin kart kullanıcılarının yüzde 75’ini etkilemeyeceğini açıkladı. Aralık 2025 prestijiyle 40,7 milyon tekil kredi kartı kullanıcısı bulunduğu, bunların 30,6 milyonunun yani yüzde 75’inin 400 bin TL’nin altında limite sahip olduğu kaydedildi.

750 bin TL’nin altında limite sahip kullanıcıların toplam kart sahipliği içindeki hissesi yaklaşık yüzde 90 olarak açıklanırken, 750 bin TL’nin üzerinde limite sahip kullanıcıların toplam limitten aldığı hissenin yüzde 48 olduğu, bu kümenin doluluk oranının ise yaklaşık yüzde 20 düzeyinde bulunduğu belirtildi. 400 bin TL limite sahip kullanıcıların limitlerinde rastgele bir kesinti yapılmayacağı vurgulandı.

KART VE GEREKSİNİM KREDİLERİNDE TEKRAR YAPILANDIRMA

BDDK düzenlemesine nazaran periyot borcu kısmen ya da büsbütün ödenmemiş ferdi kredi kartları ile ödemesi 30 günden fazla gecikmiş muhtaçlık kredileri, yapılandırma tarihindeki borç bakiyesi üzerinden, borçlunun üç ay içinde başvurması halinde azami 48 ay vadeyle tekrar yapılandırılabilecek.

KMH’LARA HEM LİMİT HEM BÜYÜME SINIRI

Bireysel müşterilere ilişkin kredili mevduat hesaplarında (KMH) yeni açılışlar ve limit artışlarında KMH limiti, müşterinin bankalarca belgelenmiş aylık ortalama gelirinin en fazla iki katı olacak. Kullanılmayan KMH limitleri için bankaların sermaye yeterliliği hesaplamasında yükümlülükler artırılırken, eğitim harcamaları bu limit hesabından muaf tutuldu.

TCMB ise tüketicilere tahsis edilen KMH’lar için sekiz haftalık periyotlar prestijiyle yüzde 2 büyüme sonu getirdi.

DÖVİZ KREDİLERİNE DAHA SIKI SINIR

Merkez Bankası, makroihtiyati çerçeveye ait duyurusunda sıkı mali duruşu desteklemek maksadıyla mecburî karşılık uygulamasında değişikliklere gidildiğini açıkladı. Buna nazaran yabancı para kredilerde sekiz haftalık büyüme hududu yüzde 1’den yüzde 0,5’e indirildi. Uzmanlar, enflasyonun yüksek seyri nedeniyle faiz indiriminin sonlu kaldığını, bu nedenle yabancı para kredileri ve sermaye girişlerini dengeleyici tedbirlerin devreye alındığını söz etti.