Küresel sistemin kuralsızlaşması, orta ölçekli ekonomiler için maliyeti artırıyor: Türkiye risk altında
Küresel sistem altüst oluyor, dünya iktisadında istikrarlar değişiyor. Ekonomik krizi aşamayan Türkiye için ise tehlike büyüyor. Washington’ın müttefikrakip ayrımı gözetmeden ticareti bir dış siyaset aracına dönüştürme atakları, kurumlar ve kurallarla işleyen çok taraflı sistemin aşınması olarak yorumlanırken ekonomist, stratejist ve siyaset bilimciler bu dönüşümün Türkiye iktisadını ihracat, döviz muhtaçlığı ve yatırım girişleri açısından daha kırılgan hale getirdiğini söylüyor.
Geçen hafta düzenlenen Davos Zirvesi’nde, dünyada ekonomik sistemin yeni devri önderlerin bildirileriyle ortaya çıktı. Kanada Başbakanı Mark Carney, “Bir geçiş periyodunda değiliz, bir kopuşun tam ortasındayız. Büyük güçler ekonomik entegrasyonu birer silah olarak kullanmaya başladılar. Orta ölçekli güçler birlikte hareket etmek zorunda. Zira masada değilseniz menüdesiniz” sözlerini kullandı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise dünyanın “istikrarsızlık ve dengesizlik” periyoduna girdiğini belirterek Avrupa’nın kendi ekonomik ve stratejik kapasitesini güçlendirmesi gerektiğini vurguladı.
ABD Başkanı Donald Trump ABD iktisadını global sistemin belirleyici motoru olarak tanımladı ve Washington’ın ekonomik performansının global ticaret istikrarlarını direkt etkilediğini vurguladı. ABD’nin ticaret kanalları üzerinden tansiyonu sürdürme ihtimali Türkiye üzere bölgesel iktisatların direkt etkilenmesi manasına geliyor.
DENGE SİYASETİ ŞART
Tüm bu gelişmelerin ekonomik krizi şimdi aşamayan Türkiye için ne manaya geldiğini stratejist ve ekonomistlere sorduk. İktisat ve Dış Siyaset Araştırmalar Merkezi (EDAM) Yöneticisi Sinan Ülgen, global iktisatta yapısal kırılma sürecinin bölgesel ekonomiler için maliyetleri yükselttiğini vurguluyor. Ülgen, “Türkiye, Avrupa ile Amerika ortasında bir tercihe zorlanabilir. Bir yandan güvenliğini büyük ölçüde Amerika’nın başat aktörü olduğu NATO’dan elde ederken öteki yandan ana ticaret partneri Avrupa. Bu nedenle güvenlik ve ekonomik refahın temel aktörleri ortasındaki tansiyon, Türkiye bakımından olumsuz sonuçlar doğuracaktır. Bu periyotta akıllı bir istikrar siyasetine her zamankinden daha fazla muhtaçlık var” diyor. Prof. Evren Balta ise savunma harcamaları ve teknoloji kısıtlarının güvenlik boyutunu şekillendirirken ticarette ise tarife savaşları, sübvansiyon yarışları ve “güvenilir tedarikçi” filtrelerinin belirleyici hale geldiğine dikkat çekiyor. Balta, şunları vurguluyor:
“Avrupa pazarına erişimi korumak için standart ve izlenebilirlik altyapısını güçlendirmek gerekiyor. ABD ile ilgilerde ise yaptırım riskini yönetebilecek şeffaf bir sınır kurmak, bu devrin enkazının altında kalmamak için dirençli ve güçlü bir ulusal kapasite kurmak kural.” Prof. Erhan Aslanoğlu, Avrupa’dan gelen yansılar sonrası yeni vergilerden geri adım atılmasının piyasaların bu süreçte ne kadar tesirli hale geldiğini ortaya koyduğunu belirtiyor. Ona nazaran de orta ölçekli ülkeler ve Avrupa başta olmak üzere birçok aktör yeni bir konum arayışına girerken ekonomik araçlar bu güç uğraşının ana sahnesi haline gelecek.
