Zihnin kurgusu, uyanışın yanılsaması

Zihin, gerçek ile alışkanlık ortasındaki farkı kolay ayırt edemez. En sık duyduğu niyet biçimlerine nazaran kendini biçimlendirir. Hudut yolları, tekrar edilen sözcüklerin haritasını çıkarır. Vakitle söylenen her şey, hakikat kılığına bürünür. Daima yetersizlik telkin edilen bir şuur, sadece gücünü değil, hayal kurma alanını da kaybeder. Halbuki sınırsızlık fikri, şuurun doğal iklimine daha yakındır. Zira zihin öğrenir, şuur ise açılır.

Bu yüzden sözler günahsız değildir. Her tekrar, iç dünyaya bırakılmış bir taraf levhasıdır. Kaygı öğretilirse büyür. İhtimal öğretilirse çoğalır. Zihnini eğitmeyen insanı zihin eğitir. Uzun mühlet “sınırlısın” denilen bir şuur, bir gün bunu sorgulama zahmetinden bile vazgeçer.

Modern çağda buna bir de “uyanış” ismi verilir. Meğer uyanmak, sanıldığı üzere perdenin yırtılması değildir. Cihan bir döngüyse, “uyandım” denilen an tahminen de sırf o döngünün kendine bakmasıdır. Hayalden çıkıldığı sanılır, ama birçok vakit sadece duşun dekoru değişir. Gören birebirdir. Anlayan birebirdir. Sahnedeki özne hâlâ yerindedir.

Gerçek uyanış, sahnenin değişmesiyle değil, sahnenin dağılmasıyla başlar. Bir şeyin farkına varmak değil, fark eden yapının çözülmesidir problem. Bu yüzden uyanış huzur vermez; insanı ayakta tutan öyküleri söker. Kimlik dediğin şey incelir, çatlar, sessizce dağılır. Düş bitmez; hayale tutunan el gevşer.

Belki sıkıntı uyanmak değildir. Asıl sıkıntı, duşun içindeyken onun bir düş olduğunu bilmektir. Kaçmadan. Tanımlamadan. Sahiplenmeden. Zihin söylenene inanır; şuur ise suskunlukta genişler. Ve insan, o sessizlikte, hudut sandığı çizgilerin nerede başladığını değil, birden fazla vakit hiç var olmadığını sezebilir.