Türkiye’nin 2025 yılında faize ödediği parayla neler yapılabilirdi? Havaalanları, hastaneler, konutlar…
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yayımladığı Aralık 2025 Merkezi İdare Bütçe Gerçekleşme Raporu, gelir-gider istikrarında faiz harcamalarının belirleyici rol oynadığını ortaya koydu. Merkezi idare bütçesi 2025 yılında 1 trilyon 799,1 milyar TL açık verdi. Bir evvelki yıl bütçe açığı 2,1 trilyon TL düzeyinde gerçekleşmişti.
GELİR-GİDER İSTİKRARI BOZULDU
Ocak–aralık periyodunu kapsayan datalara nazaran, bütçe sarfiyatları 14 trilyon 634,6 milyar TL‘ye ulaşırken, bütçe gelirleri 12 trilyon 835,5 milyar TL‘de kaldı. Artan faiz harcamaları, bütçe istikrarının açık vermesinde belirleyici öge olarak öne çıktı.
FAİZ SARFİYATLARI REKORU KIRDI
Rapora nazaran, 2025 yılı genelinde faiz masrafları 2 trilyon 54,4 milyar TL‘ye yükseldi. Bu sayı geçen yıla nazaran yüzde 61,7 oranında artış manasına geliyor. Faiz hariç bütçe masrafları ise 12 trilyon 580,2 milyar TL oldu.
2024 yılında faiz dışı açık veren bütçe, 2025’te 255,3 milyar TL faiz dışı fazla verdi. Lakin faiz masraflarındaki süratli artış, toplam bütçe istikrarının açıkta kalmasına neden oldu.
ARALIK AYINDA AÇIK ARTTI
Aralık 2025’te merkezi idare bütçesi 528,1 milyar TL açık verdi. Tıpkı ayda bütçe masrafları 1 trilyon 792 milyar TL, bütçe gelirleri ise 1 trilyon 263,9 milyar TL olarak gerçekleşti. Aralık ayında faiz harcamaları 116,7 milyar TL olarak kaydedilirken, geçen yılın tıpkı ayına nazaran yüzde 55 artış yaşandı. Birebir periyotta faiz dışı açık 411,5 milyar TL oldu.
VERGİ GELİRLERİ VE HARCAMA KALEMLERİ
2025 yılında vergi gelirleri 11 trilyon 49,5 milyar TL‘ye yükseldi. Gelirler içinde en yüksek hissesi gelir vergisi ve dolaylı vergiler aldı. Harcamalar tarafında ise cari transferler, işçi sarfiyatları ve faiz ödemeleri öne çıkan kalemler oldu.
FAİZE ÖDENEN PARAYLA NELER YAPILABİLİRDİ?
2025 yılında faize ödenen 2 trilyon 54,4 milyar TL‘lik fiyat, 2025 yılı dolar/TL ortalaması olan 39,22 düzeyine nazaran 52,6 milyar dolara denk geliyor. Bu sayı üzerinden mukayeseli bir hesaplama yapıldığında ortaya çarpıcı sonuçlar çıkıyor.
2013 yılında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı olarak görev yapan Binali Yıldırım, Marmaray’ın açılışından evvel verdiği röportajda projenin 8 milyar TL tuttuğunu belirtmişti. O periyot dolar/TL kuru 1,8 düzeyindeydi, yani maliyet dolar bazında 4,4 milyar dolara denk geliyordu. Bu hesaba nazaran, 2025’te faize ödenen parayla 12 adet Marmaray projesi sıfırdan yapılabilirdi.
Yapım maliyeti 1,5 milyar dolar düzeyinde olduğu kestirim edilen 2 bin 682 yatak kapasiteli Başakşehir Çam ve Sakura Kent Hastanesi’nden ise 35 adet inşa edilebilirdi.
Yapım maliyeti 2009 yılında 6,9 milyar dolar olarak kestirim edilen, lakin projenin tamamlandığı 2019 tarihinde 13,6 milyar dolar harcanan Osmangazi Köprüsü’nden de 4 adet yapılabilecek düzeyde bir kaynak faize gitti.
HATAY İÇİN TOPLANAN YARDIMIN 505 KATI
6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen ve resmi kaynaklara nazaran 23 bin 453 yurttaşın hayatını kaybettiği, 30 bin 762 yurttaşın yaralandığı sarsıntıda en büyük hasarı alan vilayetlerden biri Hatay oldu. İlin tekrar inşası için yapılan yardım ve yatırımların toplam meblağı 4 milyar 90 milyon 723 bin liraya ulaştı. Yapılan yardımların dolar karşılığı 104 milyon 301 bin 963 dolar.
Karşılaştırmalı bir hesaplama yapıldığında, 2025’te faize ödenen ölçüyle Hatay için toplanan ölçünün tam 505 katı kaynak ilin yine inşası için sağlanabilirdi.
Türkiye İktisat Siyasetleri Araştırma Vakfı (TEPAV) tarafından 6 Şubat zelzelelerinin ekonomik tesirleri hakkında yapılan araştırmaya nazaran tüm vilayetlerde ortaya çıkan konut hasarı 57 milyar dolar olarak tabir edilmişti. Bu da tüm konutlarının tekrar inşası ve güçlendirilmesi için gereken paranın neredeyse tamamının 1 yıllık faize gittiğini ortaya koydu.
‘YÜZYILIN KONUT PROJESİ’NE 688 BİN EK KONUT
AKP iktidarı tarafından ‘Yüzyılın Konut Projesi‘ olarak nitelendirilen 500 bin toplumsal konut projesinin toplam maliyeti, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum tarafından “Yapacağımız bu proje, 1,5 trilyon liralık bir projedir” biçiminde açıklanmıştı.
Projenin toplam maliyeti dolar bazında 38 milyar 245 milyon 792 bin 962 dolar olarak hesaplanıyor. Faize ödenen parayla emsal nitelikte 688 bin 235 konut inşa edilebilirdi.
20 YILLIK ÖZELLEŞTİRMELERE DENK GELDİ
52,6 milyar dolarlık faiz ödemesi, AKP periyodunda satılması tartışmalara neden olan pek çok stratejik kuruluşun toplam özelleştirme bedeliyle neredeyse muadil. MONOPOL İçki Fabrikaları ve Tesisleri, İzmit SEKA Fabrikası, ASELSAN, ERDEMİR (Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları), TÜPRAŞ (Türkiye Petrol Rafinerileri), PETKİM (Petrokimya Holding) ve İSDEMİR (İskenderun Demir ve Çelik Fabrikaları) üzere pek çok fabrika ve üretim tesisleriyle birlikte çeşitli şirket ve güç dağıtım firmasının da içinde olduğu yüzlerce özelleştirme yapıldı.
2002’den 2022’ye kadar yapılan özelleştirmelerin toplam büyüklüğü 63 milyar dolar olarak belirtilmişti. 2025 yılında yapılan faiz ödemesinin AKP iktidarının 20 yılda satılan yüzlerce şirketten elde edilen paraya neredeyse eşit olması dikkat çekti.
