Çeşme’de barınma krizine çözüm olacak proje: Ülke geneline yayılabilir
Çeşme Belediyesi, “Herkes için erişilebilir, adil ve sürdürülebilir konut modeli” misyonuyla “Kiralık Toplumsal Konut Sempozyumu” düzenledi. Sempozyuma, Çeşme Belediye Başkanı Lal Denizli, eski SHP Genel Lideri Murat Karayalçın, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi CHP Küme Başkanvekili Altan İnanç ile hususun uzmanı akademisyenleri katıldı.
Türkiye’de birinci kere hayata geçirilecek proje için düzenlenen “Kiralı Toplumsal Konut Sempozyumu”nun açılış konuşmasını Çeşme Belediye Başkanı Lal Denizli yaptı.
“EMEĞİNİN KARŞILIĞIYLA BARINABİLME İHTİMALİ YOK OLDU”
Barınma gereksiniminin kıymetine vurgu yapan Denizli, “Bugün ülkemizin içinden geçtiği ekonomik buhranı en ağır hissedenler emekliler, gençler, beyaz ve mavi yakalılar, öğrenciler, hayatının baharında ya da sonunda olanlar… Özcesi bugün ülkemizde emeğinin karşılığıyla barınabilme ihtimalini yok etmiş olan bir ekonomik gerçekle karşı karşıyayız. Bu nedenle hem merkezi hükümetin hem lokal idarelerin, üzerinde en çok durduğu barınma krizinin nasıl düzeltileceğine dair sorular sorulmaya, adımlar atılmaya başlanmış. Biz de yeni bir modelle bugün buradayız. Barınma krizi sırf, insanlara sunacak sıcak bir yuva olma sıkıntısı değildir. İnsanlara, barındıkları yerde kendilerini makûs hissetmeyecekleri, insanca yaşayabilecekleri bir ortam yaratmak da barınma krizinin bir kesimidir. Münasebetiyle biz bugün, Çeşme Vizyon ofisimizde yaptığımız çalışmalar ışığında barınma krizine yeni bir model sunuyoruz” dedi.
“TOPLUMUN BİR BÖLÜMÜNÜ DEĞİL FAKAT HER KESİMDE KUCAKLAYACAK BİR MODEL”
Ev sahibi olma hayallerinin yerini uygun fiyatlı kira bulma hayaline bıraktığını kaydeden Denizli, “Bir konut sahibi olma hayalini kimsenin elinden alma niyetinde değiliz. Ancak yaptığımız görüşmeler ve araştırmalar birinci krizin bilhassa Çeşme’de kiralık kiralık konut bulma konusundaki zorluklardan bahsediliyor. Biz de toplumsal konutlara öncelikle kiralık konutlarla başlama iradesini işte tam da bu yüzden koymuş bulunuyoruz. Zira birçoğu emek verip bıraktım bir konut sahibi olma hayalini, kiralık konut bulma hayalinden bile uzaklaşmış. Bilhassa Çeşme üzere sanıyorum ki metrekare başına en değerli kabul edilebilecek yerlerden biri olan Çeşme’de kiralık konut projesi herkese umut olacak diye düşünüyorum. Çeşme fiyatlar nedeniyle memurlar tarafından sürgün yeri olarak görülüyor. Hasebiyle biz kiralık toplumsal konut modelimizde toplumun bir kısmını değil fakat her kesimde kucaklayacak her kesiti rahat bir nefes aldıracak bir model için çalışıyoruz” diye konuştu.
“KAMU ÜZERİNDEN ZENGİNLEŞMENİN DE BİR ÖLÇÜ ÖNÜNE GEÇMEYİ AMAÇLADIK”
Sosyal konutların ‘yatırım amacıyla’ kullanılmasının da önüne geçmeyi hedeflediklerinin altını çizen Denizli, şunları söyledi:
“Çeşme, turizm potansiyeliyle parlayan bir yıldız olsa da bu parıltının ardında barınma kriziyle uğraş eden bir kent olmuş durumda. Artan kira bedelleri nedeniyle ne yazık ki Çeşme artık yaşanmak istemeyecek bir yer haline dönüştü. Bu nedenle bizler toplumsal sürekliliğe ve bilhassa gelir adaletsizliğine bir nefes sunmak istiyoruz. Bu model, birebir vakitte etrafımıza ve sürdürülebilirliğe dair de bir ışık tutacak. Belediyemizin mülkiyetinde bulunan Reisdere, 775 dediğimiz alanda kalıyor. Dilerim yola çıktığımız üzere yolun sonunu da daima birlikte görürüz. Bu projede toplumsal konutların rant transferi olmasının önüne geçmek istiyoruz. TOKİ’ler çok uygun fiyatlara satın alındı ancak birkaç yıl sonra kat ve kat bedellere diğerlerine satıldı ya da devredildi. Yani toplumsal konutlar, zenginleşme aracı olarak kullanıldı. Kiralık toplumsal konuta karar verirken kamu üzerinden zenginleşmenin de bir ölçü önüne geçmeyi amaçladık. Bu vizyonu hayata geçirmek güç lakin mümkün. Ortak akılla çalıştık. 419 konut oalrka çıktığımız yolda toplumsal konut projesinde konut sayısı 708 konuta çıktı. Projemiz etap etap yapılacak. Birinci etaba bu yıl başlayacağız, sonrasında da etap etap projemiz devam edecek. Yüzde 100 Çeşme Belediyesi’nin dayanaklarıyla hayata geçireceğiz. Yolumuz açık olsun.”
KARAYALÇIN: “BARINMA SORUNUN KALICI BİR NİTELİK TAŞIYOR”
Sunuş konuşması yapan Karayalçın ise Türkiye ve OECD ülkeleri kira artış oranları farkına dikkat çekerek “OECD ülkelerinde 2025 yılında bir yılda kira artışı yüzde 6.8 olmuş. Türkiye’de ise 2025 yılında yüzde 77.1 olmuş. Çok büyük bir farklılık var lakin daha vahim bir farklılık 10 yıla baktığımızda görülüyor. OECD ülkelerinde 2015-2025 ortasındaki kira artış oranı yüzde 48.9 iken Türkiye’de kira artışı yüzde 1457.7. Bu, barınma sorunun kalıcı bir nitelik taşıdığını ortaya koymaktadır. Türkiye’de devlet kuruluşlarının otaya koyduğu resmi bilgiler de sorunun vehametini ortaya koyuyor. Ortaklaşa üç büyük vilayetimizde kiralar, 20-30 bin hududunda başlıyor ve 80-120 bin lira tavanına kadar çıkıyor. Bu bilgiler gösteriyor ki kira gelir üzere bir rasyoyu kullanmanın manası yok. Zira kiralar taban fiyatı ve ortalama geliri aşmış düzeyde” tabirlerini kullandı.
“YENİ BİR KONUT PİYASASINI BİRLİKTE İNŞA EDİLMELİ”
Karayalçın, projenin ehemmiyeti ve kira krizine ait şöyle konuştu:
“Konut bölümünün sorunu yalnızca yüksek kiralar değildir. Konut dalının asıl sorunu, bu piyasanın çökmüş olmasıdır. Toplumdaki gelir dağılımı farklı olan insanların istemlerinin tümünün piyasa tarafınsan karşılanması mümkün olmayabilir. Sorun şu ki… Konut piyasası, vatandaşlarımızın yüzde 65’inin konut talebini karşılayamıyor. Türkiye’nin çok övündüğü kıymetli bir özel dalı kuruluşunun başında bulunan kişinin açıklaması.. ‘biz konut talebinin yüzde 65’ine bakmıyoruz bile. Bizim bütün üretimimiz, yurttaşlarımızın sadece yüzde 35’i için’ diyor. Toplumun yüzde 65’inin ihtiyacını karşılayamayan piyasaya piyasa denilebilir mi? Bu, olsa olsa sınıfsal bir piyasadır. Durum böyleyse ne yapmak gerekiyor ? Kimileri iki öneriyi seslendiriyor. Bunlardan biri, konut arzının artırılması yani Türkiye’de konut sayısının artırılması. Fazla konut, fiyatların düşmesini de getirecektir. Bazıları de fiyatların denetimi için bir hudut koyalım, beli bir yüzdenin üzerinde artışa müsaade vermeyelim diyorlar. Türkiye’de bunların ikisi de yapıldı. Lakin ikisi de sonuç getirmedi. Bunun nedeni, Türkiye’de konut piyasasını konut piyasası olmaktan çıkıp sermaye piyasası haline gelmiş olmasıdır. Konut bölümünün finansallaşmasını yaşıyoruz. Yurttaşlarımızın konut sorunu, piyasaya bırakılamayacak kadar yaşamsaldır. Türkiye’de merkezi idarenin ve mahallî idarelerin birlikte yeni bir konut piyasasını birlikte inşa etmeleri gerekmektedir. Çökmüş olan konut piyasasının fakat bu yolla toparlanması mümkün olacaktır. Bana nazaran toplumsal demokrat belediyeciliğin özü, nitelikli kent hizmetlerinin tüm kent halkına metalaşmaya fırsat verilmeden sunulmasıdır. En nitelikli kamu hizmetlerini başta kent fakirleri olmak üzere tüm kent halkına sunulabilmeli.
“BU BİR PİLOT PROJE”
Konut alanında Çeşme’de tarihi bir periyodu yaşıyoruz. Belediye, Türkiye tarihinde birinci sefer bir kamu hukukî kişiliği, kiralık konut projesini uygulama kararı almıştır. İhtilal demeyeceğim ancak ona yakın bir sürecin eşiğindeyiz. Bu bir pilot proje. Belediye liderlerimiz, uygun görürlerse bu projeyi kendi beldelerinde de uygulayabileceklerdir.”
