İran’da protestolar derinleşiyor: ‘Ölü sayısı 2 bine dayandı’

İran’da iki haftadır ülke geneline yayılan protestolarda yaklaşık 2 bin kişinin hayatını kaybettiği öne sürüldü.

Reuters’a konuşan İranlı bir yetkili, bu sayının şimdiye kadar idare tarafından birinci defa bu ölçekte lisana getirildiğini belirterek, ölümlerden “teröristler” olarak nitelendirdiği ögelerin sorumlu olduğunu savundu.

İsminin açıklanmasını istemeyen yetkili, hayatını kaybedenlerin protestocu mu yoksa güvenlik vazifelisi mi olduğuna ait ayrıntılı bir dağılım paylaşmadı.

28 Aralık’ta lokal para ünitesindeki paha kaybı ve ağırlaşan ekonomik şartlar nedeniyle başlayan protestolar, kısa müddette ülke geneline yayıldı.

Gösteriler, İran’daki dinî idare açısından son yılların en büyük iç siyasi imtihanlarından biri olarak bedellendiriliyor.

Analistler, İran idaresinin daha büyük protesto dalgalarını geçmişte atlattığını fakat mevcut krizin, ekonomik problemlerin derinliği nedeniyle “daha kırılgan” bir periyoda denk geldiğini vurguluyor.

TRUMP’TAN İRAN İLE TİCARET YAPAN ÜLKELERE VERGİ

İran’daki protestolar sürerken ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi akşamı yaptığı açıklamada, İran’la ticaret yapan ülkelerin ABD’ye yaptığı ihracatta yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu.

Trump, İran’a yönelik askeri seçeneklerin de masada olduğunu belirterek, daha evvel yaptığı “kilitli ve hazırız” açıklamasını yinelemişti.

İran idaresi, Trump’ın vergi kararına ait şimdi resmi bir karşılık vermezken, karar Çin tarafından sert formda eleştirildi.

İran, ABD’nin ağır yaptırımları altında olmasına karşın petrol ihracatının değerli kısmını Çin’e yapmayı sürdürüyor.

Türkiye, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve Hindistan da İran’ın öne çıkan ticaret ortakları ortasında yer alıyor.

“REJİMİN SON GÜNLERİ”

İran’daki belirsizlik sürerken Almanya Başbakanı Friedrich Merz, protestoların yarattığı tabloya ait dikkat cazip bir kıymetlendirme yaptı.

Merz, “Bu rejimin son günlerini ve haftalarını izlediğimizi düşünüyorum” dedi.

Şiddetle ayakta kalmaya çalışan bir idarenin “fiilen sona yaklaşacağını” savunan Merz, bu değerlendirmesinin istihbarat ya da öbür bir tahlile dayanıp dayanmadığına dair detay paylaşmadı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Merz’in kelamlarına reaksiyon göstererek Berlin’i “çifte standart” uygulamakla suçladı ve Almanya’nın “güvenilirliğini yitirdiğini” savundu.

İran idaresi protestolara karşı bir yandan ekonomik şikâyetlerin “meşru” olduğunu lisana getirirken, öbür yandan güvenlik güçleri aracılığıyla sert müdahaleyi sürdürüyor.

Hükümet Sözcüsü Fatemeh Mohajerani, “Hükümet güvenlik güçlerini de protestocuları da kendi çocukları olarak görüyor” diyerek, sesleri dinlemeye çalıştıklarını savundu. Fakat “bazı ögelerin protestoları ele geçirmeye çalıştığını” öne sürdü.

İran idaresi, protestoların ABD ve İsrail tarafından kışkırtıldığını ve hareketlerin “teröristler” tarafından yönlendirildiğini sav ediyor.

Yezd bölgesini temsil eden İranlı milletvekili Mohammadreza Sabaghian ise hükümete, halkın memnuniyetsizliğinin giderilmesi gerektiği ihtarında bulundu.

Sabaghian, aksi halde “aynı olayların daha büyük şiddetle yine yaşanabileceğini” söyledi.

İNTERNET KESİNTİSİ BİLGİ AKIŞINI DURDURDU

Protestolarla birlikte İran’da son günlerde uygulanan bağlantı kısıtlamaları, bilhassa internet kesintisi, alandaki gelişmelere dair bilgi akışını önemli formda zorlaştırdı.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, salı günü yaptığı açıklamada telefon sınırlarının yine çalıştığını fakat internet erişiminin hâlâ “parçalı” olduğunu bildirdi.

Reuters’ın doğruladığı birtakım imgelerde, gece saatlerinde güvenlik güçleri ile göstericiler ortasında çatışmalar yaşandığı, silah seslerinin duyulduğu, araçların ve kimi binaların ateşe verildiği görüldü.

10 BİN 721 GÖZALTI

ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA, pazartesi gecesi prestijiyle 10 bin 721 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Reuters, bu sayısı bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti.

Muhalif kümeler ise can kaybının, İranlı yetkilinin açıkladığı 2 bin sayısından daha yüksek olduğunu savunuyor.

HRANA ayrıyeten Tahran’daki Beheşt Zehra Mezarlığı’nda hayatını kaybedenlerin yakınlarının mezar başında toplanarak protesto sloganları attığına ait imgeler aldığını bildirdi.

ABD İLE TEMAS MESAJI

İran idaresi, Trump’ın mümkün adımlarını değerlendirdiği bir devirde Washington’la bağlantı kanallarının açık tutulduğunu açıkladı.

Hükümet Sözcüsü Mohajerani, “Diyalog kurmak vazifemizdir ve bunu yapacağız” dedi.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt ise Trump’ın seçenekleri ortasında hava hücumlarının da bulunduğunu lakin “başkan için diplomasinin her vakit birinci seçenek” olduğunu söyledi.

Leavitt, İran idaresinin kamuoyuna yaptığı açıklamalarla, ABD idaresine özel kanallardan iletilen bildirilerin farklı olduğunu savunarak Trump’ın bu iletileri kıymetlendirmek istediğini lisana getirdi.

İran Dışişleri Bakanı Arakçi de Washington’un tekliflerini incelediklerini fakat bunların ABD’nin tehdit lisanıyla “uyumsuz” olduğunu belirtti.

Arakçi, ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile görüşmelerin protestolardan evvel ve sonra da sürdüğünü söz etti.