Rumen politikacılar, Cumhuriyet’e konuştu: Savaşın merkezi Karadeniz’e kayıyor

Rusya ile Ukrayna ortasındaki savaşta cephe çizgisinde çatışmalar sürat kesmeden devam ediyor. Bilhassa doğu ve güney ekseninde, karşılıklı topçu atışları ve insansız hava aracı (İHA) atakları öne çıkıyor.

Rus ordusu, Donbas sınırında kademeli ilerleme maksadıyla baskısını sürdürürken; Ukrayna güçleri savunma sınırlarını tahkim etmeye ve karşı taarruz kapasitesini müdafaaya çalışıyor.

Son devirde hava taarruzlarının tekrar ağırlaşması, güç altyapısını ve lojistik merkezleri maksat alan operasyonların arttığını gösteriyor. Bu durum, kış şartlarıyla birlikte sivil hayat üzerindeki baskıyı da artırıyor.

Savaşın dördüncü yılına yaklaşılırken tarafların uzun menzilli silah kullanımına daha fazla yük verdiği görülüyor. Rusya, füze ve kamikaze İHA akınlarını sürdürürken; Ukrayna ise Rusya içindeki askeri tesisleri maksat alan derin taarruzlarla cevap veriyor.

Askeri uzmanlara nazaran bu karşılıklı hücumlar, alandaki istikrardan çok ruhsal üstünlük ve stratejik caydırıcılık gayesi taşıyor. Lakin sivil altyapının ziyan görmesi, memleketler arası kamuoyunda reaksiyon yaratmaya devam ediyor.

UKRAYNA’DA İÇ DÜZENLEMELER

Kiev idaresi, cephedeki tabloya paralel olarak askeri ve istihbari takımlarda değişikliklere gidiyor. Hükümet, savaşın uzamasıyla birlikte komuta zincirini daha merkezi ve faal hâle getirmeyi hedefliyor. Bu kapsamda, seferberlik uygulamaları ve savunma endüstrisine ayrılan kaynaklar da genişletiliyor.

Ukrayna idaresi, Batılı müttefiklerle uyumu sürdürürken, askeri yardımların sürekliliğini kritik görüyor.

Sahadaki çatışmalar sürerken diplomatik teşebbüsler de büsbütün durmuş değil. ABD, Avrupa ülkeleri ve NATO üyeleri, Ukrayna’nın güvenliği ve mümkün bir ateşkes senaryosu üzerine temaslarını sürdürüyor. Lakin taraflar ortasındaki temel taleplerin hâlâ birbirinden uzak olması, kısa vadede kalıcı bir barış ihtimalini zayıflatıyor.

Moskova ise Batı’nın askeri dayanağını “doğrudan çatışmaya yakınlaşma” olarak değerlendirirken, muhtemel yabancı askeri konuşlanmalara sert reaksiyon veriyor.

Savaş, sadece iki ülkeyi değil, Avrupa güvenlik mimarisini de direkt etkiliyor. Güç arzı, savunma harcamaları ve göç riski başta olmak üzere birçok başlık yine tartışma konusu olmuş durumda. Uzmanlar, çatışmanın bu haliyle denetimli bir yıpratma savaşı karakteri taşıdığı görüşünde birleşiyor.

Rusya-Ukrayna savaşında askeri cephede yüksek yoğunluklu fakat sonlu ilerlemelerin yaşandığı, siyasi alanda ise temkinli ve sonuçsuz diplomasi trafiğinin sürdüğü bir tablo öne çıkıyor. Tarafların geri adım atmaması, savaşın yakın vadede sona ermeyeceğine işaret ederken, insani ve ekonomik maliyet her geçen gün daha da ağırlaşıyor.

RUMEN SİYASETÇİLER, CUMHURİYET’E KONUŞTU

Eski Romanya Temsilciler Meclisi Üyeleri Laura Vicol ve Simina Tulbure, Rusya-Ukrayna savaşı kapsamında ve siyasi gelişmelerin global yansımalarını Cumhuriyet’ten Caner Çiftçi‘ye kıymetlendirdi.

Laura Vicol, Rusya-Ukrayna savaşının bitmesi halinde asıl kritik sorunun “savaş bitti mi?” değil, “nasıl bittiği” olduğunu vurguladı.

Vicol’a nazaran, cephe sınırını yalnızca donduran ve inandırıcı güvenlik garantileri içermeyen bir uzlaşma, kalıcı barış değil; taktik bir mola manasına gelir. Bu türlü bir senaryoda çatışmanın yeni bir evreyle geri dönmesi muhtemel.

Vicol, bölgesel öngörülebilirliğin fakat “açık kurallar, uygulanabilir güvenlik garantileri ve saldırganlığa gerçek maliyetler” içeren bir sonuçla sağlanabileceğini söyledi.

Vicol’a nazaran savaş sonrası devirde stratejik merkez net: Karadeniz. Şayet saldırganlık, toprak ya da siyasi kazanımlarla fiilen ödüllendirilirse; kıyıdaş ülkeler üzerindeki baskı, ticaret çizgileri, güç koridorları ve kritik altyapı amaçlarına yönelik riskler artar.

Karadeniz’in “stratejik çevre” olmaktan çıkıp bir güvenlik cephesi haline geldiğini belirten Vicol, limanlara akınlar, sürüklenen mayınlar, ticari deniz nakliyeciliğine dönük tehditler ve güç ağlarına yönelik risklerin kalıcı gündem olacağını kaydetti.

Vicol, savaşın bitiş biçiminin global tertipte iki başlıkta belirleyici olacağını lisana getirdi:

• Emsal tesiri: Hudutların güç kullanarak değiştirilebilmesi “normalleşirse” memleketler arası tertip açısından sarsıcı bir örnek doğar.
• Güvenlik iktisadı: Silahlanma ivmesi, savunma sanayii yatırımları, tedarik zincirleri, yaptırımlar ve ekonomik bloklaşma kalıcılaşır.

“YENİ SOĞUK SAVAŞ ŞİMDİDEN BAŞLADI”

Vicol’a nazaran “yeni Soğuk Savaş” savaş bittikten sonra başlamayacak; zati fiilen yaşanıyor. Blok siyaseti, yaptırımlar, hibrit savaş, teknoloji rekabeti ve parçalanan memleketler arası sistem bunun göstergesi.

Ancak Vicol, bunun 20. yüzyılın “daha düzenli” Soğuk Savaş’ına benzemeyeceğini savunuyor: Yeni periyot daha oynak, daha iktisat ve siber alan odaklı ve daha asimetrik bir rekabet üretecek.

Vicol, Ukrayna’ya askeri ve mali takviyenin süreceği kanaatinde; lakin bunun artık “ilk periyotlardaki üzere otomatik bir hatta” ilerlemediğini söylüyor:

• ABD’de bütçe tartışmaları ve kutuplaşma, Ukrayna belgesini vakit zaman iç siyasetin pazarlık konusu haline getiriyor.
• Avrupa’da ise mali baskı ve “kamuoyu yorgunluğu” bariz; ancak Vicol’a nazaran stratejik gerçek değişmiyor: Ukrayna’nın kaybetmesi ya da berbat tasarlanmış bir ateşkese itilmesi halinde, Avrupa’nın orta-uzun vadeli güvenlik maliyetleri daha da büyür.

Vicol ayrıyeten, hiçbir dış takviyenin “devletlerin kendi savunma kapasitesinin yerini tutamayacağı” görüşünde. İç irade ve “ulusal sorumluluk” olmadan, her güvenlik mimarisinin kırılgan kalacağını söylüyor.

ORTA VADEDE İKİ EĞİLİM: ŞARTLILIK VE GÜVENLİK GARANTİSİ

Vicol, orta vadede iki gelişme beklediğini belirtiyor:

• Desteğin daha şartlı hale gelmesi: Kontroller, önceliklendirme, kademeli teslimatlar.
• Güvenlik garantilerine odaklanma: Alanda varlık, izleme, caydırıcılık ve tekrar çatışmayı önleyecek düzenekler.

Vicol’a nazaran “hızlı barış” söylemi, şayet açık güvenlik garantileri ve yaptırım/uygulama düzeneğiyle desteklenmiyorsa “ciddi bir tahlil değil, siyasi bir yanılsama”.

Vicol, çeşitli görüşmeler, taslaklar ve diplomatik baskılar olduğunu; lakin gerçekçi bir ateşkes ya da müzakere yeri için iki temel şart gerektiğini vurguluyor:

• Ortak bir müzakere çerçevesinin kabulü
• İhlalin bedelini anında artıracak güvenlik ve izleme mekanizmaları

Vicol’a nazaran, bugünkü tıkanmanın merkezinde ise iki başlık var: Toprak ve güvenlik garantileri. Bu iki mevzuda netlik olmadan teşebbüslerin “deklaratif” kalma riski taşıdığını söylüyor.

Vicol, Tarafların alanda kazanım peşinde olmasını da “sinizm değil, gerçekçilik” olarak nitelendiriyor: “Güç istikrarı ve yaptırımı olmayan müzakere, yeni saldırganlık için yer hazırlar.”

“ARABULUCULUK DEĞİL KALDIRAÇ MESELESİ”

Vicol, Türkiye’nin rolünü “sadece arabuluculuk söylemi” ile değil, somut kaldıraç gücüyle açıklıyor:

• Boğazlar üzerindeki denetim,
• Karadeniz güvenliğine direkt çıkar,
• NATO üyeliği,
• Rusya ile işleyen diyalog kanalları.

Bu nedenle Türkiye’nin “pasif tarafsızlık” değil, faal istikrar rolü oynayabildiğini belirten Vicol, İstanbul görüşmeleri, esir takasları ve tahıl muahedesi üzere somut sonuçların da bu konum sayesinde mümkün olduğunu hatırlatıyor.

Çin’in tesirini ise “tarafsız arabulucudan çok”, Rusya’nın maliyet-fayda hesabını ekonomik ve diplomatik olarak etkileyebilecek bir aktör olmasıyla tanımlayan Vicol, ABD’nin ise hem askeri kapasitenin ana sağlayıcısı hem de güvenlik garantisi çerçevesinin mimarı olarak kritik pozisyonda olduğunu vurguluyor.

Vicol, Trump’ın “barış planı” üzere teşebbüslerin fakat Ukrayna için gerçek güvenlik garantileri ve net bir uygulama/yaptırım sistemi içerdiği ölçüde inandırıcı olacağını söylüyor. Aksi halde, güvenlik garantisi olmaksızın toprak odunu isteyen bir planın “barış değil, çatışmayı erteleme” manasına geleceğini savunuyor.

TÜRKİYE-ROMANYA İŞBİRLİĞİ

Vicol, Karadeniz’deki risklerin artmasıyla Türkiye ve Romanya ortasında işbirliğinin “deklaratif” olmaktan çıkıp zarurî ve pratik bir yere oturduğunu söz ediyor.

Vicol, NATO uyumunun kıymetli olduğunu, lakin tek başına kâfi olmayacağını belirterek şu başlıklara işaret ediyor:

• Bölgesel deniz gücü ve gözetleme kapasitesi,
• Kritik altyapı müdafaası,
• Hızlı müdahale prosedürleri,
• Boğazlar ve Montrö Sözleşmesi’nin siyasi-hukuki sonlarına uyumlu bölgesel işbirliği.

Vicol, “Karadeniz’de tedbire seçenek değil; güvenlik ile kriz ortasındaki fark” değerlendirmesiyle, bölgesel caydırıcılığın değerini özetliyor.

SİMİNA TULBURE: ASIL SORUN KAYNAK DEĞİL, KAMUOYU EKSİKLİĞİ

Simina Tulbure ise Rusya-Ukrayna savaşının sona ermesi halinde dünyanın yeni bir Soğuk Savaş’a girip girmeyeceği sorusuna, bugünkü tablonun klasik Soğuk Savaş kalıplarıyla birebir örtüşmediğini söyledi.

“Bugün yaşananlar bir tarafıyla yeni bir Soğuk Savaş’ı andırıyor, bir tarafıyla de ondan farklı” diyen Tulbure, bilhassa teknoloji, güvenlik ve bilgi alanlarında sert bir global rekabet yaşandığına dikkat çekti. Hibrit savaşlar, dezenformasyon ve bilişsel müdahalelerin, liberal memleketler arası tertibin sadece siyasi değil, ahlaki ve normatif temellerini de aşındırdığını tabir etti.

Ancak Tulbure’ye nazaran global ekonomik karşılıklı bağımlılıklar, dünyanın büsbütün ikiye bölündüğü bir nizama geçilmesini zorlaştırıyor. “Buna karşın Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik hukuksuz saldırısı, dünya genelinde revizyonist ve emperyal eğilimleri cesaretlendirdi” diyen Tulbure, savaşın nasıl sonuçlanacağının belirleyici olacağını vurguladı.

Tulbure, Ukrayna’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü teminat altına alan bir tahlilin, global ölçekte caydırıcılığı artıracağını söyledi. Buna karşılık bilinmeyen yahut adaletsiz bir mutabakatın, “güç kullananın kazandığı” tarafında tehlikeli bir örnek oluşturacağını belirtti.

“Savaş sonrası düzenleme, rekabeti sona erdirmek yerine onu kalıcı hale de getirebilir” diyen Tulbure, güvenlikten finansa, teknolojiden normlara kadar pek çok alanda dünyanın zati rakip bloklara ayrılmaya başladığını söz etti.

“ASIL SORUN KAYNAK DEĞİL, KAMUOYU DESTEĞİ”

ABD ve Avrupa’daki seçim süreçleri, bütçe tartışmaları ve kamuoyu baskısının Ukrayna’ya takviyesi nasıl etkileyeceğine ait soruya da cevap veren Tulbure, bu alanda önemli bir kırılganlığa işaret etti.

Avrupa ve Kuzey Amerika’da yükselen izolasyoncu siyaset, hibrit müdahaleler ve çoklu krizlerin yarattığı ekonomik meşakkatlerin, Ukrayna’ya takviyesi gaye aldığını söyleyen Tulbure, “Bu bir anlatı savaşı” dedi.

Tulbure’ye nazaran, Ukrayna’ya takviye liberal kıymetler açısından hayati önemdeyken, revizyonist telaffuzlar toplumsal dehşetler ve eşitsizlikler üzerinden güç kazanıyor. Avrupa Birliği’nin çok yıllı mali düzeneklerle dayanağı kurumsallaştırmaya çalıştığını hatırlatan Tulbure, buna rağmen siyasi meşruiyetin giderek daha fazla sorgulandığını vurguladı.

Tulbure, “Orta vadede sorun sadece parayı ve silahı bulmak değil; toplumların bu dayanağı neden sürdürmesi gerektiğine ikna edilmesi” dedi.

Diplomatik teşebbüslere ait değerlendirmesinde Tulbure, geçen yıla kıyasla hareketlilik olsa da gerçek bir ilerlemeden kelam edilemeyeceğini belirtti. Ukrayna ve Avrupa’nın yine müzakere sürecinin merkezine oturduğunu vurgulayan Tulbure, “Ukrayna olmadan bir barış planı düşünülemez” dedi.

Ancak Rusya’nın önemli bir ateşkes ya da müzakere niyetinde olmadığını tabir eden Tulbure, Moskova’nın hâlâ askeri baskıyı bir pazarlık aracı olarak kullandığını söyledi. Tulbure, “Diplomatik açılımlar taktiksel. İnandırıcı kontrol ve yaptırım düzenekleri olmadan ateşkesler, kalıcı barışa değil yine silahlanmaya hizmet eder” ihtarında bulundu.

“TÜRKİYE EŞSİZ BİR KONUMDA”

Türkiye’nin savaş sürecindeki rolüne özel bir parantez açan Tulbure, Ankara’nın Karadeniz’deki stratejik pozisyonu, Ukrayna ile yakın alakaları ve Rusya ile diplomatik kanalları sayesinde “benzersiz bir istikrar aktörü” olduğunu söyledi.

Türkiye’nin Ukrayna’ya güvenlik garantileri konusundaki tavrını olumlu bulduğunu belirten Tulbure, Türk toplumunun Ukraynalı mültecilere yaklaşımını da “takdire değer” olarak niteledi.

Çin’i ise daha eleştirel bir yerden kıymetlendiren Tulbure, Pekin’in barış telaffuzuna karşın Rusya’ya verdiği takviye nedeniyle emniyetli bir arabulucu pozisyonunda olmadığını lisana getirdi.

ABD’nin vazgeçilmez bir aktör olduğunu söyleyen Tulbure, lakin Washington ile Avrupa ortasında daha güçlü bir ahenk gerektiğini vurguladı. Tulbure, mümkün bir Trump idaresinin barış teşebbüslerinin ise güvenlik garantileri, uygulama sistemleri ve sürecin sıralaması olmadan kalıcı olamayacağını tabir etti.

Tulbure, “Barış sürat uğruna sürdürülebilirlikten vazgeçerse, hem Ukrayna’nın güvenliği hem de Batı’nın inandırıcılığı ziyan görür” dedi.

“EN MÜMKÜN SENARYO: DONMUŞ ÇATIŞMA”

NATO-Rusya tansiyonuna ait değerlendirmesinde Tulbure, Rusya’nın hibrit hücumlar, dezenformasyon ve baskı siyasetlerini sürdürmesini beklediğini söyledi. Mevcut şartlarda yapan bir siyasi tahlilin mümkün olmadığını belirten Tulbure, önümüzdeki 6–12 ay için donmuş çatışma senaryosunun en muhtemel tablo olduğunu tabir etti.

“Denetimsiz bir siyasi tahlil, mevcut çıkmazdan bile daha tehlikeli olabilir” diyen Tulbure, bunun Rusya’ya yeni baskı alanları açabileceği ikazında bulundu.

Türkiye ve Romanya ortasındaki iş birliğine de değinen Tulbure, iki ülkenin Karadeniz’de güçlü bir jeostratejik iştirake sahip olduğunu söyledi. NATO çerçevesindeki askeri iş birliğinin değerli olduğunu lakin kâfi olmadığını vurgulayan Tulbure, Karadeniz için yeni diplomatik ve stratejik platformlar kurulması gerektiğini belirtti.

“Karadeniz sadece bölgesel bir sıkıntı değil; Avrupa-Atlantik ve global güvenliğin merkezlerinden biri” diyen Tulbure, Türkiye ve Romanya’nın bu alanda daha öncü bir rol üstlenebileceğini söz etti.