Uluslararası İlişkiler Uzmanı Arif Keskin, İran’daki protestoları değerlendirdi: ‘ABD, Hamaney’i öldürebilir’
İran’da para ünitesinin rekor bedel kaybı ve yaşanan yüksek enflasyonun akabinde 28 Aralık’ta başşehir Tahran’da esnaf kepenk kapatmış, bu aksiyon, büyük çaplı protestolara dönüşmüştü. Şovlar, Mahsa Amini’nin 2022’de öldürülmesinden bu yana en kitlesel protestolar olarak kayda geçerken, internetin ülke genelinde büsbütün kesildiği bildirildi. THY ve öbür Türk firmalar İran’a dün ve bugün olan uçuşlarını iptal etti.
‘REJİM DEĞİŞTİRME POTANSİYELİ GÖZÜKTÜ’
İran üzerine çalışan milletlerarası bağlantılar uzmanı Arif Keskin, üçüncü haftasına giren protestoları Cumhuriyet’e kıymetlendirdi. Genel bir değerlendirmeyle başlayan Keskin, “Perşembe prestijiyle protestoların yeni bir evreye girdiğini söyleyebiliriz. Zira perşembe, protestolar, evvelki günlere kıyasla büyüdü, genişledi ve çok farklı yerlere yayıldı. En değerlisi, İran’da yaşayan Azerbaycan Türklerinin Urmiye, Tebriz üzere kentlerde protestolara katıldığı görüldü. Perşembeye kadar ‘Rejim ne olur’ diye pek fazla tartışmıyorduk. Lakin bu yeni evreyi, rejimi tartışmaya açan bir süreç olarak yorumlamak gerekiyor. Bunu ‘Rejimi değiştirir’ manasında söylemiyorum. Fakat gücü ve baskınlığı, işi oraya hakikat götürebilir. Yani o potansiyele erişti” kelamlarını kullandı. Bu gelişmelerin protestoculara moral ve motivasyon verdiğini tabir eden Keskin, “Böylece daha fazla kitleselleşiyor. Perşembeye kadar İran interneti yavaşlatıyordu fakat kesmiyordu. Lakin perşembeden itibaren ülkede internet kesildi. Şu anda biz İran’daki internet sitelerine giremiyoruz. Kimi yerlerde telefon çizgileri bile yok” diye konuştu.
‘ULUSLARARASI GÜÇLER İRAN İDARESİNİN ÜZERİNİ ÇİZDİ’
“Protestoları 2022’deki protestolarla kıyaslar mısınız” sorusuna Keskin, “O protestolar çok uzun, 6 ay civarında sürdü. Bugünkü protestolara nazaran daha güçlüydü. Fakat o gün, bugünkü konjonktür yoktu. Rejim değişir-değişmez tartışması tam da bu konjonktür nedeniyle” karşılığını verdi. Tahlilini ayrıntılandıran Keskin, “Bugün ABD ve İsrail, protestoları direkt desteklediğini söylüyor. Trump ‘Muhalefeti bastırırsan hazırız, geliyoruz’ diyor. O periyot bu türlü bir şey yoktu. İsrail-İran ortasında 12 günlük savaş olmamıştı. İran hâlâ Ortadoğu’da çok aktifti. Hizbullah dahil, İran’la irtibatta olan güçler vardı ve en değerlisi Suriye’de, Beşar Esad devrilmemişti. O periyot iktisat de bugünkü kadar makus değildi. Toplumun en azından aşikâr bir bölümünde iktisadın güzelleşmesine yönelik bir umut vardı. Esnaf yahut fakir bölümün en azından bir kısmı rejimin yanındaydı. Bu türlü olunca rejim, protestoları basitçe bastırabiliyordu. 600’e yakın insan öldürdü. Artık bu kadar rahat değiller. Bugün bu kadar kişiyi öldüremezler” sözlerini kullandı. Keskin, kelamlarını, “Bence milletlerarası güçler İran idaresinin üzerini çizmişler. Bu, İran protestolarında kıymetli bir ögedir. Geçtiğimiz devirlerde protestocular, ‘İran idaresi protestoları bastırıyor ve bunun İran açısından milletlerarası bir bedeli olmuyor’ diyordu. Zira o periyot Batı, İran’la mutabakata çalışıyordu, nükleer mutabakat vs… O devir Batı, İran’dan korkuyordu. ‘İran’a dokunursak Ortadoğu’da şöyle-böyle yapar’ diyordu. 12 günlük savaşta İran, Batı’nın canının sıkılacağı hiçbir şey yapamadı. Bu türlü olunca da Batı masaya oturmak, anlaşmak istemiyor. ‘Bu tarihi bir fırsattır, bu fırsatı değerlendirelim’ diyorlar” formunda sürdürdü.
‘ABD HAMANEY’İ ÖLDÜREBİLİR’
Tüm bunlara karşın, ABD Başkanı Donald Trump’ın da lisana getirdiği “Hamaney kaçacak yer arıyor” savını çok gerçekçi bulmadığını tabir eden Keskin, “Çünkü Hamaney ve etrafı hâlâ kendilerini güçlü görüyor. ‘Rejim düşecek’ diye düşünmüyorlar. Hamaney geçtiğimiz günlerde, ‘Trump ölecek ve onun vücudunu böcekler yiyip bitirecek ancak İran İslam Cumhuriyeti yeniden ayakta kalacak’ açıklamasını yaptı. ABD’nin yaptığını bir cins ruhsal harp olarak tanımlamak gerekiyor. ABD, bu söylemlerle rejim içerisinde birliği bozmayı, çözülmeler yaratmayı amaçlıyor” dedi.
Keskin, öte yandan, “ABD, Maduro’ya olduğu üzere Hamaney’e de bir operasyon düzenleyebilir mi” sorusunu, “Ben burada kaçırma olayının olacağını düşünmüyorum. Fakat vurup öldürebilirler. 12 günlük İsrail-İran savaşında Trump, ‘İsrail Hamaney’i öldürecekti, ben müsaade vermedim’ dedi. Maduro’ya yapılanın içerisinde İran’a önemli bildiriler var. Birincisi İran’a yönelik bir gözdağıdır. İkincisi, ‘Bizi ciddiye al, söylersek yaparız’ iletisidir. Üçüncüsü ise ‘Maduro yalnız kaldı. Müttefiklerinin hiçbirisi desteklemedi. Ne Rusya ne Çin destekledi. Son kertede sen de yalnız kalırsın. Maduro’yu kaçırdık, seni de vurabiliriz’ demektir” biçiminde yanıtladı.
