Z Kuşağının hafızası beklenenden kötü! Neden sadece kendi yaşıtlarımızı daha iyi tanıyoruz?
Eğer bir Z kuşağı temsilcisi sizinle tanışmasına karşın yüzünüzü hatırlamakta zorlanıyorsa, bunu ferdî algılamayın. Bilim dünyası, bu durumun arkasında “Kendi Yaş Kümesi Yanlılığı” (Own-Age Bias) adı verilen bir fenomenin yattığını keşfetti. Exeter Üniversitesi psikologları tarafından yürütülen çalışma, insanların kendi yaşlarına yakın yüzleri tanımaya programlandığını, fakat bu durumun nesiller ortasında farklılık gösterdiğini gösteriyor.
GENÇLERİN GÖRSEL HAFIZASI KENDİ AKRANLARINA KİLİTLİ
Araştırma grubu, yaşları 19-30 ortasında değişen genç yetişkinler ile 69-80 yaş ortasındaki yaşlı iştirakçileri karşı karşıya getirdi. İştirakçilere evvel tanımadıkları bir dizi yüz gösterildi, akabinde bu yüzleri yeni görsellerle karışık bir küme içinden ayırt etmeleri istendi.
Sonuçlar epey çarpıcıydı: Genç yetişkinler, kendi yaş kümesindeki şahısları tanımada kusursuz bir performans sergilerken, yaşlı yüzleri tanımada besbelli bir başarısızlık gösterdi. Öte yandan, yaşlı iştirakçilerin hem gençleri hem de kendi yaşıtlarını tanımada eşit derecede başarılı olduğu saptandı.
ÖN YARGI DEĞİL TECRÜBE EKSİKLİĞİ
Araştırmanın muharriri Profesör Ciro Civile, bu farkın bir jenerasyon çatışmasından yahut yaş ayrımcılığından değil, büsbütün “yaşanmış deneyimden” kaynaklandığını belirtiyor. Civile’e nazaran yaşlı bireyler, hayatlarının bir devrinde genç oldukları için genç yüzleri işlemeyi zati öğrenmiş durumdalar. Yaşlandıkça bu yeteneklerine yaşlı yüzleri tanıma hünerini de ekliyorlar.
Ancak Z nesli şimdi yalnızca kendi akranlarıyla ağır toplumsal etkileşim içinde olduğu için, farklı yaş kümelerinin yüz sınırlarını kodlama konusunda beynini gereğince eğitmiş değil. Bilim insanları bu teoriyi kanıtlamak için görselleri zıt çevirerek (baş aşağı) tekrar test ettiler. Beşerler aksi yüzleri tanıma konusunda doğal bir tecrübeye sahip olmadıkları için, her iki kümenin da başarısı eşitlendi. Bu da gösteriyor ki, yüz tanıma yeteneği büsbütün maruz kalma ve pratikle ilgili bir “algısal uzmanlık” problemi.
ADLİ DURUMLARDA KRİTİK KIYMET TAŞIYOR
Bu bilimsel keşif yalnızca toplumsal bir değişiklik sunmakla kalmıyor, tıpkı vakitte isimli olaylarda hayati bir rol oynayabilir. Bilhassa görgü tanıklığı gerektiren durumlarda, şahidin yaşı ile şüphelinin yaşı ortasındaki farkın teşhis doğruluğunu direkt etkileyebileceği vurgulanıyor.
Profesör Civile, “Gençlerin yaşlı insanları tanımada yaşadığı zorluğu anlamak, bir kişinin yaşının şüpheliyi teşhis etme doğruluğunu etkileyebileceği görgü tanıklığı üzere durumlar için kritik kıymete sahiptir” ikazında bulunuyor. Araştırma, özel eğitimlerin ve farklı yaş kümeleriyle kurulan toplumsal temasın, bu hafıza mahzurunu aşmada yardımcı olabileceğini öne sürerek sona eriyor.
